Daar waren inderdaad kerstbomen te koop. Maar wat waren ze miezerig en kaal. Van mijn onderhandelaars begreep ik dat Roemenen na de revolutie, toen het weer mócht, massaal kerstbomen hadden ingeslagen. Letterlijk, met de bijl. Dus was er na enkele jaren in heel Roemenië geen spar op kamerhoogte meer te bekennen. Omdat, met Ceauseşcu, ook de planeconomie was geliquideerd, bedacht niemand dat het misschien zinvol was om nieuwe boompjes aan te planten.
In een hoek van de markt zag ik plotseling wél mooie, volle sparren. Mijn Roemeense metgezellen deden hun best, maar de verkoper blaakte van commercieel zelfvertrouwen: 150 RON, plus een handgesneden standaard van nog eens 30 RON, geen cent minder. Dat was even slikken. Maar de liefde voor het nageslacht overwon de Hollandse zuunigheid. Dus werd de boom ingepakt. "Kwaliteit meneer... geïmporteerd uit Olanda."
P.S. Mijn metgezellen vertelden me tijdens de expeditie en passant dat tijdens het Ceauceşcu-regime het woord 'Kerstman' uit den boze was op scholen, in kranten en op televisie. Er werd consequent over 'IJsman' gesproken.
22 DECEMBER 2007 - TON
Zondag kwamen we terug met vrienden om nog vier pizza's op te eten, maar ja, dan waren er nog 21 over. Die moesten dan maar naar weesjes, daklozen of arme omaatjes gaan, vonden we. 's Ochtends hadden we geprobeerd twee weeshuizen te bereiken, maar die namen de telefoon niet op. Dan maar de straat op, er zijn toch genoeg bedelaars in Boekarest?
Die bedelaars wisten echter ook wel beter dan met het hondenweer dat er heerste op straat te blijven. Gelukkig konden we met de auto van onze vrienden een groter gebied bestrijken. Zo begon onze tocht: in een Mazda met 21 dampende pizza's op schoot door Boekarest om zwervers te vinden.
Na een half uur vruchteloos langs parken en plantsoenen te hebben gereden, besloten we het bij Gara de Nord te proberen, altijd zwervers genoeg daar. Inderdaad vonden we voor de ingang van Gara de Nord twee jongens die er berooid genoeg bijliepen. Ze sprongen een gat in de lucht: 'pizza!', schreeuwden ze uit. Toen we hun vreugdetranen zagen, schoot ook ons gemoed vol.
'Kom mee!', riepen ze, 'Naar het riool!' Ze renden voor ons uit door het parkje voor het station. Aan de zijkant van het park verdwenen ze in een rioolput. 'Pizza, pizza!', klonk het van beneden. Een voor een kwamen zeven, acht jongens verdwaasd uit de put kruipen. Gretig grepen ze naar de pizza. Eentje liet een pizza vallen (Quattro Formaggi, dat vond 'ie niet lekker), maar een voorbijkomende oudere zwerver lustte hem nog wel.
Dit was een schokkend tafereel. Hoewel we al jaren in Boekarest wonen, omaatjes bij de metro geld geven en op een afstandje aan talloze liefdadigheidsprojecten meegewerkt hebben, hadden we nog nooit de behoeftigheid zo in het gezicht gekeken. 'Mogen we ook wat te drinken?', bedelden de jongens. Een paar lieten de dierbare plastic lijmzakjes zelfs niet los bij het eten. Mijn vriend ging bij een stalletje ook wat cola en Sprite voor ze kopen. Onze vrienden bleken in de auto nog suikerwafels te hebben liggen voor de bedelaars bij de stoplichten. Die dienden ze nu als dessert op.
Daarna vertrokken we. 'Komen jullie volgende week weer?', riepen de jongens ons achterna. We knikten, volgende week weer. 'Ik heb de documentaires over die straatkinderen wel op tv gezien,' zei onze vriendin, 'Maar in 't echt is het toch erger.'
Vanochtend stonden we dus braaf ruim op tijd op, zodat we ook nog even snel konden schoonmaken. Om half negen was onze man er nog niet, maar niemand komt in Roemenië exact op tijd. Om negen uur tikten we inmiddels rustig weg op onze laptops. Om half tien nog niemand aan de deur. Om kwart voor tien belde de goede ziel af: "Het spijt me, u neemt me vast niet meer serieus." Grinnikend kijken we elkaar aan: hadden we iets anders verwacht? Nee toch.
Krenterige Hollanders kopen Dacia's - Verbaasde reacties in de Roemeense krant Evenimentul Zilei: zelfs in Nederland bestaat er een Dacia Logan fanclub! De club kwam twee weken geleden bij elkaar met meer dan 50 Logan MCV's. Sinds de introductie van de Logan in Nederland heeft het groeiende aantal lief-hebbers een eigen
site opgericht, waarop onder andere wordt besproken hoe de Logan het best gepimpt kan worden.
Evenimentul Zilei constateert bijna verontwaardigd dat de meeste Nederlandse Dacia-eigenaars een salaris van meer dan 2.000 euro per maand moeten hebben. Lezersreacties op de site gaan vervolgens natuurlijk over de beroemde krenterigheid van de Nederlanders. Daar reageert dan weer een boze Nederlander op: we mogen dan krenterig zijn, we sturen wel een hoop ontwikkelingsgelden naar jullie. Eén lezer schrijft spottend: "Niet te geloven: ze hebben een flink salaris en ze willen geen VW, Audi of Opel? Wat een stommelingen! Alleen wij Roemenen zijn zo slim die oude rommel naar ons land te halen."
29 OKTOBER 2007 - INE
Consequenties - Eén bericht van deze week blijft me bij. Lees even mee:
“Drie ambulances zaten zondagochtend drie uur lang vast vanwege wegwerkzaamheden. Het incident vond plaats in sector 5 van de hoofdstad, in Strada Consecventei, volgens Roemeense nieuwszenders.[[BR]]
Een van de ambulances kwam eerste hulp verlenen aan een 11 jaar oud kind met hoge koorts. De ambulance viel in een pas gegraven gat voor rioolwerkzaamheden waar geen waarschuwing bij stond. De chauffeur vroeg de hulp van twee andere ambulances, die op hun beurt in dezelfde straat vast kwamen te zitten in de modder.”[[BR]]
Drie ambulances zaten drie uur vast. De straat van de consequentie. Dit zet aan tot te veel denken.
25 OKTOBER 2007 - INE
Het wordt warmer en warmer - Ik wist niet wat ik zag: een zeer vooruitziende ondernemer heeft een trucklading zand laten storten in een voortuin op de redelijk deftige Boulevard Lascar Catargiu, in hartje Boekarest. De man (of zou het een vrouw zijn?) verkoopt er uitsluitend... cactussen. Een selectie van de mooiste prikplanten staat creatief ingegraven in het zand. Ik weet niet hoe de bloemenwinkel heet, maar 'Global Warming' zou niet gek zijn.
17 OKTOBER 2007 - TON
De flexibele bank van Gigi Becali – Gigi Becali is een heerlijke man voor journalisten of ro.bloggers. Altijd goed voor pittige oneliners, die goed vallen bij de man op de straat, maar bij anderen de nekharen overeind zetten. Zoals zijn recente uitspraak over homofielen, die maar bij elkaar moeten gaan wonen in speciale wijken. En die man wordt zo goed als zeker Europarlementariër na de verkiezingen op 25 november!
Maar goed George, zoals Gigi officieel heet, is niet alleen eigenaar van een immens onroerend goed concern én van voetbalclub Steaua Boekarest. Hij is vooral buitensporig rijk. Op standplaatsen van taxichauffeurs en op de terrassen van coffee shops gaat een fraai verhaal over de herkomst van die weelde. De vader van Gigi was schaapherder en Becali jr. verkocht in de tijd van Ceauşescu de melk en kaas. Sr. 'hielp' zijn dorpsgenoten in moeilijke tijden door financiële nood te lenigen in ruil voor stukjes land ten noorden van Boekarest. Grond die jr. miljoenen opgebracht heeft omdat daar inmiddels het nieuwe businesscentrum en Wassenaar van Boekarest verrijst. Het echte verhaal steekt waarschijnlijk iets anders in elkaar. Veel van zijn grond is afkomstig van een dubieuze uitruil van gronden tussen Becali en het Ministerie van Defensie. Er loopt een onderzoek naar deze transacties. Maar ja, u weet hoe dat gaat in Roemenië...
Intussen laat Becali het geld lustig rollen. Hij rijdt rond in de meest patserige auto van Oost-Europa. Hij strooit met geld aan hulpbehoevenden en de orthodoxe kerk als er camera's in de buurt zijn. En hij woont in een met goud beschilderd 'paleis' aan een van de meest prestigieuze boulevards van de hoofdstad. Op een steenworp afstand van het regeringsgebouw waar hij graag wil gaan werken na de eerstvolgende verkiezingen. Want uiteraard heeft hij ook een eigen partij: de Nieuwe Generatie Partij. Volgens geruchten liet hij zich eens afbeelden als Christus in een namaak Laatste Avondmaal met de spelers van Steaua als zijn discipelen. Hij noemde een donkere televisiepresentator recentelijk een 'aap' en heeft ook een hekel aan Hongaren. Zo vindt hij dat het voetbalteam van Cluj in de Hongaarse competitie thuishoort, omdat de eigenaar een Hongaarse achtergrond heeft.
Soms is Gigi Becali boos. Laatst bijvoorbeeld nog op Gheorghe Hagi, de beste voetballer die Roemenië ooit heeft gehad. Gigi en Hagi waren dikke vrienden toen de eerste aan het begin van dit seizoen de tweede aanstelde tot trainer van voetbalclub Steaua Boekarest. Maar Hagi was stout, want hij stelde niet de spelers op die Gigi op een briefje had gezet. De trainer hield na vijf wedstrijden de eer aan zichzelf en nam ontslag.
Nu is Becali boos op de banken, die stuk voor stuk in buitenlandse handen komen. Daarom probeert hij al een tijdje een bank voor zichzelf te kopen, maar dat wil niet vlotten. Dus heeft hij besloten er zelf één op te richten, 'de Rolls Royce onder de banken'. Hij heeft al een hoofdkantoor: zijn 'paleis' in Boekarest (dat scheelt natuurlijk in de belastingen). En hij weet ook precies wie er klant bij hem mogen worden: uitsluitend Roemeense collega-miljonairs met een bepaalde reputatie. Gigi heeft namelijk een broertje dood aan lastige mensen en buitenlandse pottenkijkers. Een probleem is alleen dat de Centrale Bank van Roemenië dwars ligt. Die schrijft namelijk voor dat niet één man eigenaar mag zijn van een bank, en dat de aandeelhouders van onbesproken gedrag moeten zijn. En dat wordt lastig. Becali heeft namelijk gezegd dat zijn nieuwe bank – net als hij zelf – vooral 'heel flexibel' zal worden. Wat dat betekent, weet elke Roemeen.
10 OKTOBER 2007 - TON
De omgekeerde wereld – De verkeerspolitie in Boekarest heeft een nieuw middel ingezet tegen de verkeersgekte in Boekarest: ze heeft een heel regiment charmante vrouwelijke politieagenten vrijgemaakt om de strijd aan te binden tegen.... overstekende voetgangers. Terwijl overal in de stad dagelijks veldslagen woeden tussen automobilisten om op de meest onmogelijke plekken parkeerplekjes te vinden. Ze parkeren hun auto's op zebrapaden, op trottoirs, op inritten, je kunt het zo gek niet bedenken. Daar heb ik nog nooit een bekeuring voor zien uitdelen. Nu krijgen voetgangers een prent als ze over straat lopen omdat de trottoirs geblokkeerd zijn door blik of bouwactiviteiten! In een communiqué maakte de politie bekend dat in vier uur tijd zestig bekeuringen waren uitgedeeld. Eindelijk actie
27 SEPTEMBER 2007 - TON
De laatste Saks van Meşendorf' – Herr Werner is 97 jaar, maar wekt niet de indruk aan het einde van zijn Latijn te zijn. Hij is doof ja, maar hij zorgt nog steeds in zijn eentje voor het prachtige weerkerkje van Meşendorf (op de weg van Braşov naar Sighişoara bij Criţ linksaf en dan zo'n 5 km de Middeleeuwen in). Niet dat het druk is in de kerk, want Herr Werner is de laatste Saks van Meşendorf. Na 800 jaar in Transsylvanië Tataren, Hunnen, Turken, Bulgaren, Hongaren, Nazi's en Russen te hebben getrotseerd, konden zijn mede-Saksen in Roemenië na de val van Ceauşescu geen weerstand bieden aan een paar duizend D-marken en ze keerden en masse terug naar de Heimat. De Roemenen en zigeuners die nu de overgebleven, intacte huizen van Meşendorf bewonen, hebben tegenwoordig hun eigen orthodoxe kerk aan het begin van het dorp.
"Wat moet ik in Duitsland doen? Ik heb mijn hele leven met mijn handen in deze grond gewroet? Moet ik dan op mijn leeftijd nog een graf in vreemde aarde opzoeken?" vraagt hij zijn gehoor in prachtig oud Duits. Herr Werner blijft, ook al deelt hij zijn boerderij nu met een allervriendelijkst Roemeens gezin dat hem koestert. Met vaste hand schenkt hij lokale wijn in prachtige antieke wijnglazen voor zijn gasten, die een willig gehoor vormen voor zijn verhalen. Over hoe hij zijn moeder verloor toen hij zes jaar oud was, en zowel zijn vader als zijn grootvaders in een van de talrijke Balkan-oorlogen in de loopgraven lagen voor... ja voor wie eigenlijk? Over zijn eigen oorlog in Rusland waarin hij zélf als Roemeens soldaat tot kanonnenvoer diende, waar zijn schouder verminkt raakte, en waarheen hij na de oorlog op uitnodiging van Stalin als krijgsgevangene mocht terugkeren. Veel van zijn maten keerden nooit terug van de verschrikkingen in de kampen, Herr Werner wel.
Met veel liefde wijst hij op het oude portret van hem en zijn vrouw, die in 1992 overleed. "Nee, kinderen zijn ons nooit gegeven. God had andere bedoelingen met me." Dat werden de communisten. Herr Werner werd brigadier boomkweker en legde buiten het dorp een boomgaard aan van 20 ha. Veel te veel fruit voor de krap 200 mensen die nu nog in Meşendorf wonen; in het dorp zelf staan al zoveel overladen fruitbomen. Maar wat geldt voor zoveel andere, minder fraaie overblijfselen van de communistische economie: het is te duur om de uitgestrekte boomgaard te ruimen. Tot vreugde van Herr Werner, van de vogels en de beren die wél raad weten met de oogst van het communisme. ''Leider', mijn handen zijn te oud geworden voor het snoeimes," zegt hij en hij schenkt nog een glaasje palincă in. ''Aber daß geht noch immer,'' glimlachen zijn ronde oogjes en hij giet met smaak het gedistilleerde fruit achterover.
25 SEPTEMBER 2007 - TON
Hoe verkoop ik meer nieuwe auto's? – De Roemeense regering heeft dit jaar tot nu toe 14.451 oude auto's opgekocht in het kader van 'Operatie Jalopy' ter bestrijding van luchtverontreiniging. De eigenaren van voertuigen die minimaal twaalf jaar oud zijn, krijgen een forse premie van 3.000 lei (zo'n 920 euro) als ze in ruil voor het wrak een nieuwe, schone auto kopen. De maatregel heeft de regering tot nu toe 34 miljoen lei gekost. In het budget van 2007 is ruimte voor de aankoop van nóg zo'n 2.000 wrakken.
De maatregel is uitermate succesvol. Ook voor de importeurs en fabrikanten van nieuwe auto's. De autoverkoop in het kader van 'Operatie Jalopy' maakt zo'n 10% uit van de verkoop van nieuwe voertuigen in Roemenië. Laat minister-president Călin Popescu-Tăriceanu nu toevallig eigenaar zijn van een van de grootste auto-importeurs van Roemenië?
Een nieuwe maatregel om de verkoop van nieuwe (uiteraard schone) auto's te stimuleren, is al in de maak: een heffing op de import van tweedehands auto's uit het buitenland. De beste klanten van tweedehands autohandelaren uit Nederland, België en Duitsland zijn Oost-Europeanen die met kleine opleggers heen en weer rijden tussen West-Europa en de Balkan voor het ophalen van Mercedesssen, BMW's en andere duurdere merken. De EU ligt echter dwars: de Roemeense heffing is in strijd met het vrije handelsverkeer tussen de lidstaten. Maar Tăriceanu c.s. kronkelen zich in allerlei bochten om de heffing er toch door te drukken. Ook deze voorgestelde heffing is immers bedoeld om luchtverontreiniging tegen te gaan!
31 AUGUSTUS 2007 - TON
Gezellige openluchtopera - Vrijdag mag dan de Uitmarkt in Amsterdam begonnen zijn, Boekarest bleef niet achter: zaterdagavond organiseerde de Nationale Opera een openluchtconcert van hoogtepunten in het plantsoentje voor het operagebouw. Nou zien we de opera van Boekarest over het algemeen al als een uitgelezen kans om voor weinig geld de traditionele uitvoeringen van beroemde opera's te zien (meer gewaagde varianten zien we nog wel eens ergens anders), dus dit gratis openluchtconcert leek ons helemaal een buitenkans. We waren niet de enigen: ondanks de voorspelling van stortregens was half Boekarest uitgelopen. Gelukkig kwam die regen niet, want de organisatie had kosten noch moeite gespaard om er een groots spektakel van te maken, met projectieschermen naast het podium en professionele belichting. Het zag er heel goed uit. Klonk ook prima. De zangers waren zichtbaar gevleid door alle aandacht en vooral het wat oudere publiek klapte gezellig mee tijdens 'toreador' uit Carmen. Kortom, de stemming zat er goed in. Dit mogen ze van mij wel vaker doen, ik kijk alvast uit naar het Enescu Festival volgende week.
26 AUGUSTUS 2007 - INE
De alarminstallaties gaan af. Het regent! – Vanochtend werd ik wakker door het snerpende geluid van alarminstallaties. Ik schoot overeind: zou het echt regenen? Al weken wordt Boekarest geteisterd door extreme hitte en droogte, de ergste van de afgelopen zestig jaar. Ja! Het onweerde en het regende pijpenstelen! Zelden was ik zó blij met het irritante gepiep en geloei van tientallen auto's in nood.
Roemenen zijn als de dood voor criminaliteit. Terwijl het in dit land door de bank genomen veiliger is dan het binnenplaatsje van mijn oma's huis in de Steltenstraat in Dordrecht. Want daar is ooit een vette kip uit zijn hok gestolen. Maar nergens vind je zoveel security guards, deuren op slot en tralies voor alle ramen als in Roemenië. Vooral het belangrijkste bezit van de gemiddelde inwoner van Boekarest - zijn auto - wordt angstvallig beschermd tegen onverlaten. Elke auto lijkt een alarminstallatie te hebben. Ook, of juist, de aftandse Dacia's uit het communistische tijdperk. Uiteraard is het alarm zelf ingebouwd... Dus al er een vrachtauto voorbij komt, een hond zijn poot optilt, of als het begint te bliksemen, dan loeien en gillen de straten van Boekarest. In het begin werden we er nog wakker van, nu slapen we er doorgaans doorheen.
Vorige week, op het hoogtepunt van deze langdurige hittegolf móest ik naar het centrum. Op het plein voor het Cercul Militar stonden een legertent en een sproei-installatie om de inwoners van Boekarest af te koelen (gesponsord; want Roemenië is kapitalistischer dan Wall Street). Op de hoek staat ook zo'n digitaal apparaat dat beurtelings de tijd, de datum en de temperatuur aangeeft. Ik kon mijn ogen niet geloven, maar het stond er écht: 54,4 graden Celsius. Met dank aan al het omringende beton en asfalt. Vanmorgen heb ik voor het eerst sinds weken een lange broek aan, en een vest, ook al is het buiten altijd nog 23 graden. Maar ja, het lijf is blijkbaar ingesteld op temperaturen van rond de 40 graden. Ondertussen regent het maar door. Roemenië is en blijft een land van extremen. Krijgen we nu weer overstromingen?
1 AUGUSTUS - TON
De liefde van Mimi voor Julio - Laat ik duidelijk zijn: ik zou er nooit uit eigener beweging heen zijn gegaan. Maar er waren drie redenen waarom ik tóch bij het concert van Julio Iglesias zat, afgelopen woensdag in Boekarest:
1. een geweldige column van Olaf Tempelman een week eerder in de Volkskrant, waarin hij feilloos voorspelde wat voor soort mensen er in het Cotroceni-stadion zouden zitten;
2. de (Nederlandse) zakelijk manager van de superstar behoort sinds kort tot mijn kennissen/vriendenkring. Ik moest dus wel, of ik wilde of niet;
3. hij haalde mij definitief over door ook een kaartje te beloven voor onze werkster Mimi. Zij had mij vorige week met veel hemelse blikken en in rap Roemeens bezworen dat de Heer daarboven wat haar betreft concurrentie had van Heer Julio. Maar het goedkoopste kaartje kostte 50 RON en dat kon ze niet betalen.
Om 20.00 uur zat het grootste gedeelte van het publiek in blijde afwachting op zijn plek. Na temperaturen rond het kookpunt de voorafgaande dagen was het in het Cotroceni-stadion goed uit te houden dankzij een koel briesje. Maar goed ook, want het duurde nog even voor Julio Iglesias op het immense podium verscheen. Eerst was er nog een zekere Călin Popescu-Tăriceanu die om precies 21.00 uur met de superstar wilde praten in aanwezigheid van de nodige televisiecamera's en fototoestellen. Daarna begonnen de VIP's op het gras voor het podium ordinaire gevechten om een plastic tuinstoel te bemachtigen en die van de zijkant naar het midden te verplaatsen. Andere bobo's pikten dat natuurlijk weer niet. Er was iets mis met de nummering werd er gezegd, maar volgens mij vooral met de macho's die het riepen.
Om 22.10 waren de ergste schermutselingen voorbij en verscheen er een plaatselijk bekende heer op het podium om in minimaal vijftien minuten de vele kwaliteiten van Julio uiteen te zetten. Ik begreep alleen dat hij acht kinderen heeft verwekt in slechts twee huwelijken en na minstens drie facelifts (het kan ook zijn dat ik deze laatste informatie ergens anders heb opgevangen). Hij deed dit met zoveel enthousiasme dat hij – naar later bleek - ook de microfoon van de zanger compleet ontregelde.
Pas na twee onverstaanbare songs kwam er boegeroep en gefluit uit het publiek. Ik dacht dat het aan mij lag, omdat ik door de dokter officieel doof ben verklaard, maar er waren blijkbaar meer patiënten die niets hoorden van de smartelijke liedjes. De volumeschuif ging vervolgens open, maar dat beviel de wereldster zélf weer niet. Elke dertig seconden draaide hij aan knopjes op een kastje dat aan zijn broekriem was bevestigd. En in de loop van de avond begon hij steeds heftiger bewegingen te maken naar de zijkant van het toneel. Maar het geluid bleef abominabel, niet alleen voor een amateur als ik, maar ook voor twee Nederlandse vrienden naast me die bij wijze van spreken de borst in de muziekindustrie hebben gekregen.
Voor Mimi kon de avond van haar verjaardag gelukkig niet stuk. Ze was zó ontzettend gelukkig. Bij elk nieuw begin van een song begon ze enthousiast in haar handen te klappen en kushandjes naar de Spanjaard te werpen. Ze straalde, zwijmelde, neuriede mee en pinkte zo nu en dan zelfs een klein traantje weg. Vooral toen de artiest een briefje uit zijn zak haalde en een paar zinnetjes in het Roemeens zong. Als de Spaanse zanger dit had geweten, was hij misschien niet als een briesende Spaanse vechtstier direct na het concert met zijn privévliegtuig vertrokken. In de kleedkamer had hij even daarvoor zijn sound engineer de huid vol gescholden... zijn 115de geluidsman in ruim twintig jaar heb ik begrepen!
27 JULI 2007 - TON
De Telegraaf en Oost-Europa 2 - Tussen artikelen met koppen als 'Pikhamer valt in rug bouwvakker' en 'Linda Zeeuwse Miss Mossel' lees ik in de Telegraaf een verslag van een halve pagina over de bevrijding van een Roemeense jongedame door hulpvaardige buren uit de klauwen van een eveneens Roemeense bende mensenhandelaars. “Ze stond te huilen achter het raam!”, verkondigde de Nederlandse buurvrouw. Zwaaiend en gebarend dat ze eruit wilde, wist het meisje de aandacht van voorbijgangers te trekken. Na haar redding vertelde ze snikkend dat haar vader was overleden en haar moeder haar jaren geleden alleen had achtergelaten om in Israël te gaan werken. De bende had het meisje werk in de horeca in Nederland beloofd, maar sloot haar na aankomst op in de kinderkamer van een beschaafde rijtjeswoning in Landsmeer, om haar van daar uit in de prostitutie te werk te stellen, aldus de Telegraaf.
Het verhitte taalgebruik terzijde geeft dit verslag te denken, vooral in combinatie met artikelen die de laatste tijd in de Roemeense pers verschenen. Ten eerste de verhalen over achtergelaten kinderen: op grote schaal vertrekken Roemeense ouders naar Italië, Spanje, Israel of andere 'buitenlanden' om daar meer geld te verdienen, en de kinderen worden geparkeerd bij (soms verre) familie. Cijfers variëren van 2.000 tot 60.000 achtergelaten kinderen. Daar moesten natuurlijk problemen van komen.
Ten tweede doet het Telegraafartikel me denken aan het bericht van afgelopen week dat Roemenië als 'merk' niet goed genoeg bekend staat. Als de gemiddelde Europeaan bij 'Roemenië' alleen vage verhalen over Dracula en straatkinderen kan ophalen, dan leiden artikelen als dit en het eerdere, door Ton gesignaleerde verhaal over Roemenen die namaakhorloges langs de Nederlandse snelwegen verkopen, al snel tot een behoorlijk beroerd imago. En passant wordt in het artikel opgemerkt dat er in de woning van de bende ook 'skim-apparatuur' gevonden is, waarmee pinpassen gekopieerd kunnen worden wanneer die gebruikt worden in betaalautomaten in winkels, een praktijk waarover in Nederland op het moment enige paniek begint te ontstaan. Dat belooft een aardige heksenjacht op Roemenen te worden.
Vervolgens denk ik: waarom maak ik me zo druk over negatieve artikelen over Roemenië in de krant van wakker Nederland, in plaats van over handel in onschuldige meisjes voor prostitutie? Het antwoord luidt dat de artikelen die feitelijk gaan over uitzonderlijke gevallen (anders kwamen ze niet in de krant) de aanzet geven tot karaktermoord. Er zit een recordaantal Nederlanders wegens drugssmokkel in buitenlandse gevangenissen, maar als daar in de Roemeense pers voortdurend de nadruk op gelegd zou worden, zouden wij dat op zijn zachtst gezegd ook tamelijk eenzijdig vinden. Natuurlijk zijn mensenhandel en drugssmokkel vreselijk, er gebeuren afgrijselijke dingen in de wereld, maar dat is geen reden om complete volkeren weg te zetten als crimineel of immoreel, want daar komen nare dingen van. Helaas dreigt het in een deel van de Nederlandse pers wel te gebeuren met Roemenen, en Polen, en noem maar op. Maar ja, vind maar eens echt neutraal nieuws.
26 JULI 2007 - INE
Waar zijn de airco's geïnstalleerd? - De thermometer in mijn werkkamer stond om twaalf uur vanmorgen op 32,5 graden. Buiten is het volgens het Roemeense KNMI op dit tijdstip 'slechts' 36 graden. En dat gelooft geen mens in Boekarest, want volgens thermometers op straat en in de auto is de 40 graden al weer ruimschoots overschreden. En de nieuwe aanduiding 'asfalttemperatuur' ligt zelfs tussen de 60 en 70 graden.
Roemenen zijn zeer bedreven in complottheorieën, dus krijgt de overheid van alles de schuld. Ze zouden de voorspellingen moedwillig laag houden om geen dure noodmaatregelen te hoeven nemen. En om geen voedsel te geven aan de collectieve woede van de boeren, die hun oogsten zien verpieteren in de zinderende hitte en de aanhoudende droogte. De overheid spreekt op haar beurt weer schande van de media, die overdrijven en de bevolking met klimaatsensatie opruien. Maar ondertussen zie je op het land de zonnebloemen in droogbloempjes veranderen, in Boekarest op straat mensen flauw vallen en hele mooie berichten in de pers verschijnen...
Zo meldde het ministerie van Volksgezondheid dat eind deze week 27 (ja u leest het goed, zevenentwintig) airconditioning installaties zullen zijn geïnstalleerd in staatsziekenhuizen. Eén van zijn topambtenaren meldde daarop dat 'strenge controles zullen worden uitgevoerd om te controleren of deze airco's wel in de ziekenzaaltjes worden aangebracht, en niet in de kantoren van de directie'.
23 JULI 2007 - TON
Nederland weet ook hoe je een papierwinkel begint - Soms moeten we wel eens lachen om de bureaucratie in Roemenië, soms diep zuchten. Maar in Nederland weten ze ook van wanten. Vereniging nederland.ro wil een rekening openen bij een Nederlandse bank om het leden gemakkelijker te maken hun contributie te betalen, via internetbankieren bijvoorbeeld. "Dat kan", schrijft de mevrouw van dé bank. "Maar we hebben daarvoor de volgende documenten nodig:
• Indien Roemenië een handelsregister heeft dan hebben we daaruit een gewaarmerkt uittreksel nodig (+ apostille);
• Indien er geen handelsregister is, dan moet er een verklaring van notaris of advocaat komen (+ apostille);
• Statuten van de vereniging met het doel van de vereniging;
• Officieel afschrift van de notariële akte van oprichting (+ apostille);
• Informatie over alle bestuursleden (namen, geboortedata, adressen e.d.);
• Van de bestuursleden die naar ons toe gaan handelen, hebben we een gecertificeerde kopie paspoort (door bijvoorbeeld notaris) + onafhankelijke adresverificatie (kopie telefoon- of elektriciteitsrekening) nodig;
• Alles moet vertaald zijn (naar Engels of Nederlands) door een beëdigd vertaler."
"Lust je nog peultjes," zei mijn oma vroeger in zo'n geval.
12 JULI 2007 - TON
Contrast - Een foto die meer vertelt over Boekarest anno 2007 dan 1000 woorden.
6 JULI 2007 - TON
De Telegraaf en Oost-Europa - Na enkele omzwervingen over de halve wereld ben ik weer terug in puffend Roemenië. Ik bracht ook een paar dagen door in Amsterdam. Lang genoeg om te ontdekken dat het in Nederland ook niet allemaal geweldig is. Na een tropische maand mei, heeft het er weken achtereen gegoten. En wat een wind! Het kostte ons weer eens een nieuw aangeschafte paraplu. Ik verheugde me op wat koelte na de vijftig graden in Boekarest, maar na één dag met 13 graden spoelde die vreugde letterlijk weg. Brr...
Nog een constatering: wat zijn veel Nederlanders toch vaak onvriendelijk, allemaal in het kader van 'je moet alles kunnen zeggen'. Ik noem het liever onbeschoft. Het hotel waarin we sliepen, had 's ochtends helaas slechts één krant: de Telegraaf. Daarin las ik hoe enkele Roemenen van de half open grenzen hadden geprofiteerd door op parkeerplaatsen langs grote wegen namaak horloges te verkopen (waarom mogen Nederlanders hier eigenlijk wel genetisch verkrachte rode paprika's in supermarkten verkopen, maar Roemenen dáár geen nep-Rolexen?). Naar mijn idee ben je als automobilist gek als je in dit soort handel trapt, maar de Telegraaf – niet vies van 'gesundes Volksempfinden' besteedde er koppen van chocolade letters aan. Helemaal hemelschreiend waren de ingezonden brieven de volgende dagen. Ik was verbijsterd door de haat die uit deze oprispingen sprak voor alles en iedereen aan deze kant van de Donau.
10 JULI 2007 - TON
Hittedoden - Onze buren zijn heel sociale mensen; ze laten anderen graag meegenieten van hun favoriete muziek. Zo blijven wij ook op de hoogte van de laatste ''manele''-hits. En als ze denken dat we na 30 keer inmiddels wel weten waarom die zangeres toch bij haar schuinsmarcherende echtgenoot blijft, zetten ze gezellig de radio aan. Kiss FM vertelt ieder uur luidkeels aan iedereen die het al dan niet wil horen, hoe warm het is (“... en in Boekarest: 37 graden!”) en hoeveel hittedoden er al gevallen zijn: 29. In Griekenland, waar het zelfs nog warmer is, zijn tot nu toe slechts vier bejaarden aan de hittegolf bezweken, lees ik in de krant.
Vanwaar dat verschil? Een van de Roemeense slachtoffers was een man uit Călăraşi die in de Donau afkoeling wilde zoeken, maar zich te laat herinnerde dat hij niet kon zwemmen. Een ander slachtoffer uit Boekarest was 'door de hitte' van zijn balkon gevallen. Misschien hebben ze in Griekenland hun idioten tijdelijk opgesloten. Of misschien tellen ze hun doden anders. Is die Călăraşean overleden aan de hitte of aan zijn eigen domheid? Nu ik erover nadenk, waarom worden aantallen hittedoden wel gepubliceerd en domheidsdoden niet? Een troost: er is tenminste een speciale prijs en website voor ze,
http://www.darwinawards.com/.
27 JUNI 2007 - INE
Kinderen zijn de vruchten van de liefde! - Hoewel ik docente Nederlands als vreemde taal ben, is het mijn stellige overtuiging dat het belang van talenkennis hevig wordt overschat. Terug in Nederland stoort het me altijd dat ik de kletspraat in de trein niet ongehoord kan laten. En sinds ik het Roemeens enigszins beheers, kan ik de impertinente vragen niet meer negeren. Met andere woorden, sommige mensen kun je maar beter niet verstaan. Afgelopen zaterdag namen we vanuit centrum Boekarest een taxi naar huis, omdat we vreesden met de tram een naderende wolkbreuk niet voor te blijven.
"Waarom zijn jullie nog in de stad?", vroeg de taxichauffeur, "Jonge mensen zoals jullie moeten in het weekend op het strand feesten en leuke dingen doen, voordat je het te druk krijgt en de kinderen komen." In Roemenië worden we steevast jonger ingeschat dan we zijn. "Die kinderen komen niet vanzelf," verklaarde mijn vriend heel wijs, "Die heeft u zelf gemaakt." De taxichauffeur bekeek me nog eens wat beter via zijn spiegeltje en er begon hem wat te dagen. "Kinderen zijn de vruchten van de liefde!", riep hij verontwaardigd uit en bezorgd keek hij naar me om. Ik twijfelde tussen een zedig-maagdelijk neerslaan van mijn blik en een exposé over contraceptie. Hoe jong precies schatte hij ons in?
"Nou?", knikte de taxichauffeur naar me. Moesten we echt weer een discussie met zo'n oerconservatieve Roemeen aangaan? Gelukkig brak er op dat moment een vreselijk onweer los. Goddelijk ingrijpen zeker.
19 JUNI 2007 - INE
Roemenië–Nederland niet in Boekarest - Ik hoorde een mooi gerucht op de Haring & Paling Party afgelopen zondag. De Roemeense voetbalbond is van plan om de cruciale voetbalwedstrijd Roemenië–Nederland op 13 oktober te verplaatsen van Boekarest naar een klein stadion ergens anders in Roemenië. Ze hopen op een minder goed veld, waardoor het gastland in het voordeel zou zijn in de strijd om een plaatsje in het toernooi om het Europees kampioenschap. En verder denken ze dat er op die manier minder Oranjesupporters komen. Nou dan hebben ze geen rekening gehouden met '''nederland.ro'''. Want we gaan met bussen vol naar die wedstrijd!
19 JUNI 2007 - TON
Olympische Spelen in Prahova - Ik kon mijn ogen niet geloven, maar het stond toch echt op Hotnews. Premier Tăriceanu pleitte voor de Olympische Winterspelen in de Karpaten. Maandenlang al is de hele politieke top bezig met een onderlinge oorlog, waardoor alles stil ligt. En dan ineens dit! Het doet me denken aan eerdere luchtballonnen over een nieuw voetbalstadion, alleen voor het Roemeense voetbalelftal, en de aanleg van een F1-circuit. Alsof er geen andere prioriteiten zijn...
14 JUNI 2007 - TON
De smagger en ons schoonmaakvrouwtje - Vanmiddag zat ze weer te lunchen op de betonnen rand van het tuinhek. Links van haar een stuk salami, rechts een brood, een fles water tussen haar wijdbeense groene rokken. Langs het trottoir staan haar spullen: een bezem, een schep en een groene afvalbak met in het Nederlands 'Restafval'. Waarschijnlijk had Curver een afgekeurde partij afvalbakken in de aanbieding voor de REBU, de reinigingsdienst van Boekarest.
Haar naam kan ik maar niet onthouden. Ze is kogelrond, Rroma, maar heeft wel een vaste baan: schoonmaken bij ons in de straat. En als bonus een uiterst vrolijk karakter. Je kunt het je nauwelijks voorstellen in een land waar het merendeel van de bevolking onder de armoedegrens leeft. En Rroma daar nog ónder. Maar onze straat is brandschoon. Geen peuk, geen onder de ruitenwisser geschoven reclamerotzooi, zelfs hondendrollen liggen er niet langer dan enkele uren.
Ons rondborstige schoonmaakvrouwtje heeft de hulp van aan lichtmasten bevestigde afvalbakken. Om de dertig meter ongeveer. Ze wordt alleen witheet als er een patserige auto voorbijkomt en de van tatoeages, zonnebril en Bluetooth oortelefoon voorziene smagger achteloos een sigarettenpakje, waterflesje, plastic zak of peuk uit zijn poenbak gooit. Eén keer zag ik het voor mijn ogen gebeuren. Ze riep iets naar de dader, die stopte en dreigend uit zijn peniskoker kwam. Toen hij mij zag, bond hij in en hield het bij een hele serie scheldwoorden waarvan ik alleen de laatste twee begreep: 'tiganca imputita' (vuile zigeunerin). Ik was verbijsterd. Met precies dezelfde woorden, maar dan gericht tot een 'lastige' journaliste, kwam de Roemeense president Băsescu vorige week in grote problemen.
30 MEI 2007 - TON
Hoezo corruptie? - De benedenbuurman vertelde dat zijn zoon op de middelbare school beter in exacte vakken was dan in talen. Daarom had hij bijlessen geregeld bij de leraren Engels en Roemeens. Plotseling gingen echter de cijfers voor Natuurkunde van zoonlief drastisch omlaag. Terwijl dat toch zijn beste vak was. De buurman besloot ook de docent Natuurkunde te vragen wat extra lessen te geven. Voor een kleine geldelijke bijdrage uiteraard. Zijn zoon protesteerde heftig, maar pa zette door. Al snel haalde mijn buurjongen weer negens en tienen.
12 MEI 2007 - TON
Een chip in mijn rug - Ze bleef staan in het midden van de gang van het staatsziekenhuis, haar armen in de zij. De hoofdzuster was een onvoorstelbaar jong ding. Haar verpleegstersuniform zag je in Nederland waarschijnlijk alleen in films met een hoog XXX-gehalte. Voor een bijziende als ik zaten de onderkant van het decolleté en de zoom van haar rokje op verraderlijk gelijke hoogte.
"Wilt u uw pyjama aan gaan trekken, want om vier uur bent u aan de beurt." De operatie was aanvankelijk gepland om elf uur, maar er was een spoedgeval tussen gekomen. Mijn humeur hield stand, want in Nederland zou ik minimaal drie maanden hebben moeten wachten. "Ik heb geen pyjama, nooit gehad zelfs," antwoordde ik, lichtelijk in verwarring. Ze knipperde nog eens met haar wimpers: "Nou problemă". Roemenen zeggen vaak 'geen probleem' als er een probleem is, maar twee minuten later kwam ze toch aan met een zwaar verschoten, roze pyjama met streepjes. De broekspijpen kwamen tot aan mijn kuiten en ook mijn armen leken langer dan normaal. Ik voelde me dan ook niet op mijn best toen ik me opnieuw bij het niemendalletje meldde.
Achter haar glimlach vermoedde ik ironie toen ze me van kop tot teen opnam. "Wat moet ik aan mijn voeten?", vroeg ik. Ze keek naar mijn schoenen. "Dit is prima. Gaat u maar mee." We kriskrasten door het Elias-ziekenhuis dat herinneringen opriep aan het toen nog niet gemoderniseerde Gemeenteziekenhuis in Dordrecht waar ik in de jaren vijftig aan een blindedarm ben geopereerd. Holle gangen, deuren met een kijkluikje waarachter zes of acht mensen op een zaaltje bivakkeren. Familieleden die met pizza's en andere etenswaren sjouwen, als aanvulling op of vervanging van het karige ziekenhuisvoedsel. Medisch personeel en patiënten die je niet uit elkaar kunt houden omdat ze allemaal kamerjassen dragen. Roemenen hebben het altijd koud en zijn als de dood voor tocht, vandaar.
Achter dubbele klapdeuren stonden we plotseling in een enorme ruimte, waar groene gordijnen verschillende operatieruimten van elkaar scheidden. Er werd hier en daar wat bloed weg geboend en gerammeld met gebruikte gereedschappen. Ik moest helemaal achterin zijn, waar mijn hoofdzuster mij overdroeg aan een OK-verpleegster. Ze was van top tot teen in steriel groen gekleed, droeg een douchekapje om haar haar, en ze at smakelijk chips uit een zakje! Ze sprak geen woord Engels, maar ik begreep uit haar gebaren dat ik op de operatietafel moest klimmen. "Moet ik niet eerst omgekleed worden," vroeg ik nog met handen en voeten. "Nou, nou" zei ze. En ondertussen nam ze nog een handje uit het zakje in haar hand. "En mijn sokken en schoenen dan?" probeerde ik nog. "Ok, ok" zei ze en ik zag haar ongeduldiger worden. Ik was zeer afhankelijk van haar de volgende uren, dus ik gaf mijn verzet op. Het laatste wat ik zag toen ze het infuus inbracht, was het pakje Marlboro in haar groene borstzakje.
Volgens mijn lief die naast mijn bed zat met een ijsje, was ik ongewoon vrolijk toen ik na drie uur bijkwam. En ik schijn haar nog nooit zo vaak mijn liefde te hebben betuigd als die eerste momenten. Anderhalve dag later mocht ik al naar huis. Niets dan lof voor alle verpleegsters (vooral Zij natuurlijk!), schoonmaaksters, fysiotherapeuten en dokter Doru. Zoveel aandacht, zoveel humor en zoveel toewijding vallen je in geen enkel vaderlands ziekenhuis ten deel. Zoveel medicijnen krijg je in Nederland in elk geval niet mee. Een plastic zak vol. Vijf verschillende soorten antibiotica. Normaal gesproken ben ik een sober medicinaal mens. Maar ik heb ze tot de laatste pil geslikt. Je weet tenslotte maar nooit of er niet per ongeluk een chips in je rug is achtergebleven.
Mijn fantastische dokter Doru vertelde dat ik nooit meer mocht sjouwen, tillen of sporten. Maar wel betalen. Daarvoor moest ik naar de administratie. Dat was enkele kilometers verderop, aan de andere kant van het ziekenhuis, drie trappen op, en één naar beneden. Voor iemand die net aan een hernia is geopereerd, tellen die kilometers driedubbel. Achter een immens traliehek zat de caissière. Misschien was de sleutel al ver vóór 1989 kwijt geraakt. Zo stelde ik me een tweede, plaatsvervangende secretaris van de eerste afdeling van de communistische vrouwenbeweging voor. Je waagt het niet om zo'n vrouwmens één lei te weinig te betalen.
De afrekening duurde minimaal twintig minuten, want er moesten uiteraard handtekeningen en stempels van de directeur, twee adjuncten en allerlei andere partijgenoten vergaard worden. En eerst moesten de rekeningen en kwitanties nog in zesvoud worden uitgeschreven. Plus de aanhangende rekeningen voor de verpleging, bloedonderzoek, MRI-scans, röntgenfoto's, ECG en EEG, neurochirurg, operatiekamer, en uiteraard mijn plastic zak vol antibiotica. Zitten kon ik nog niet; ik hield het lange staan bijna niet meer uit. Ik vroeg me af of ik wel genoeg geld bij me had. Dat voorkwam waarschijnlijk dat ik niet van mijn stokje ging. Eindelijk kreeg ik het resultaat van al deze bureaucratische rompslomp door de tralies aangereikt: omgerekend 575 euro. Ik zuchtte diep. Dát had ik gelukkig bij me. Hoeveel zou dit - zonder chips - in Nederland hebben gekost?
15 APRIL 2007 - TON
Heilig huisje - We kunnen er weer een jaartje tegenaan: ons huis is gewijd. Huisbaas Dino, die in het dagelijkse leven zelden de indruk wekt gelovig te zijn, had gevraagd of het goed was. Het moest vóór Pasen gebeuren, vertelde hij (dit jaar valt het orthodoxe Pasen in het zelfde weekend als Pasen in Nederland).
Afgelopen dinsdag kwam hij met een in diepzwart geklede priester op bezoek voor de plechtigheid. Op de eetkamertafel werd een instant-altaar geïmproviseerd. Een wierookvat, het gebedenboek en het grote zilveren kruis kregen een plek op ons Belgische Kuifje-dienblad. Daarnaast lag een briefje met in grote kapitalen geschreven de namen van Els en mij. Bij gebrek aan passende kandelaars fungeerde een waterglas als houder voor drie smalle waskaarsen. De priester stak met een aansteker de wierook in het vaatje aan en de eerste gebeden kwamen in hoog tempo uit zijn witte baardje. Hij had het door de booming real estate markt in Roemenië blijkbaar nogal druk, want hij hield het tempo hoog. Het deed me denken aan de Roemeense nieuwslezers die hun veel te lange Journaal-teksten in een moordend tempo opdreunen, maar evengoed zó lang aan het woord zijn dat de begeleidende beelden drie keer moeten worden herhaald. Met de volumeknop helemaal open bezocht de priester, zwaaiend met zijn wijwatervat, alle vertrekken in huis. Dino en deze agnostische leek volgden in zijn kielzog.
Deel twee van het ritueel was de voorlezing van een stuk uit de Bijbel, waarin Jezus water beroert en daarmee vervolgens zieken en gehandicapten geneest. Dat kan geen kwaad met een hernia operatie in het verschiet! De Bijbellezing bleek de inleiding tot de aanmaak van wijwater. Het recept is eenvoudig: vul een Ikea-schaal met kraanwater, voer vervolgens een één-tweetje uit met het zilveren kruis, en klaar is Dimitru. Vervolgens werd opnieuw een rondgang door het huis gemaakt. De priester was bekaf nadat hij, luid zingend, voor de tweede maal de trappen naar onze torenslaapkamer op en af was gestiefeld. Met een soort samba-basilicumbal sproeide hij overvloedig heilig water door het huis, dat vanmorgen juist zo bloedig door onze Mimi was gepoetst. Gelukkig ontzag hij de computer, maar na de plechtigheid moest ik wel een droog hemd aantrekken.
Na de laatste rondgang stelden we ons opnieuw op voor het altaar en tijdens het gebed hoorde ik tot drie keer toe luid en duidelijk onze namen, terwijl één oog stiekem onze namen las op het briefje. Een indrukwekkend en stichtelijk gebeuren. Dino legde uit dat het kwade geesten uit huis moest weren. De basilicum sambabal mochten we houden, net als het resterende wijwater. Volgens onze huisbaas kunnen we dat gebruiken om 's ochtends wat van te drinken op onze nuchtere maag, om bloemen in te zetten, of voor een extra sproeibeurt in huis. Weggooien mag absoluut niet, verzekerde hij. Dat hebben we dan ook maar niet gedaan. Je weet maar nooit, nietwaar?
2 APRIL 2007 - TON
