In dit blog beschrijven Roemeense Nederlanders en Vlamingen regelmatig hun belevenissen en ervaringen als semi-vreemdeling in Roemenië. Lezers worden nadrukkelijk uitgenodigd te reageren of zelf een stukje te schrijven en dit naar ons toe te mailen. Indien niet strijdig met de redactionele omgeving van nederland.ro publiceren wij uw bijdrage graag.
RO.BLOG: OVER-LEVEN IN ROEMENIË
Begraven na zonsondergang – Het was afgelopen tijd volop herdenken geblazen van de gewelddadige ontruiming van het Universiteitsplein in 1990. Ion Iliescu, de aartsschurk, gevierde éminence grise van de sociaal-democraten en zeer waarschijnlijk hoofdschuldige aan de gebeurtenissen, staat weer eens in de schijnwerpers. Familie van de slachtoffers is twintig jaar na dato nog wanhopig op zoek naar de waarheid. Iliescu publiceert zijn memoires. Kenmerkend voor Roemenië dat zo'n man vrolijk rondloopt - er heeft hier geen postrevolutionaire zuivering of verzoening plaatsgevonden, dus de revolutie en de ontwikkeling van het land sindsdien zijn voor veel Roemenen onverwerkte problemen.
Hoofdrolspeler in dat recente verleden is de kliek van invloedrijke personen en hun families, wier politieke partijen elkaar afwisselen aan de macht. De huidige regering-Boc heeft net een motie van wantrouwen overleefd wegens de bezuinigingen, maar als je zag hoe huichelachtig verontwaardigd de politieke oppositie tekeer ging (‘De regering bestaat uit idioten!’) zou je bijna denken dat ze zichzelf onschuldig achten aan twintig jaar wanbeleid. Zo niet, dan zijn het toch uitstekende acteurs...
Het klopt natuurlijk wel dat het moeilijke tijden zijn. Een journalist verzuchtte: ‘Het lijkt wel of alle crisis uit de rest van Europa nu hier is terechtgekomen’. De Amerikaanse ambassadeur werd door dagblad Evenimentul Zilei geciteerd ‘Er is behoefte aan een transparant rechtssysteem, zonder corruptie, en aan een regering die rationele en voorspelbare beslissingen neemt’. Commentaar van de krant was, dat ook de Amerikanen er blijkbaar genoeg van hebben.
Maar rationele en voorspelbare beslissingen, dat gaat me toch echt te ver. Dat hebben we in Roemenië helemaal niet nodig. Waar zouden anders de pareltjes blijven zoals uit een krantenbericht dat ik las:
De dienst begraafplaatsenbeheer heeft 85.000 euro uitgetrokken voor mobiele wooncontainers voor de werknemers van de begraafplaatsen. De directeur gaf als reden aan, dat de arbeiders die de graven scheppen en het begeleidend personeel voor begrafenissen tot 's avonds laat moeten werken, in plaats van tot de CAO-tijd van 16.30. Waarom dan? Nou, dat komt door de moslims en de zigeuners. Die willen namelijk altijd na zonsondergang worden begraven.
Desgevraagd verklaren lokale moslimleiders dat dit onzin is. Moslims moeten juist vóór zonsondergang worden begraven! En de zigeuners dan? De vereniging van Romi is verontwaardigd: Dit is ongehoord! Het klopt dat bij onze begrafenissen altijd een fanfare is, maar dat gebeurt nooit 's nachts. In de eerste plaats vinden veel Romi het eng om 's nachts op een begraafplaats te komen, en in de tweede plaats: de meeste Romi zijn Roemeens-orthodox!
Dat is toch prachtig. Laatst begon de minister van Binnenlandse Zaken over een nieuwe lening van het IMF, maar die van Financiën gaat erover en ontkende in alle toonaarden. Weg met de gesloten rijen en regeringen die met één stem spreken. Dit is veel leuker! Ik houd u op de hoogte...
21 JULI 2010 – JOHAN BOUMAN
Kafka-telefoon – Onder alle burgers tegenwerkende overheidsdiensten neemt het ziekenfonds een speciale plaats in. Het Huis (of ‘kas’, kan ook) der Sociale Verzekeringen, in Boekarest voluit Casa de Asigurări Sociale Municipiului București geheten, wankelt op de fundering. Aan de website zie je het niet af, die is informatiever dan de meeste andere Roemeense sites. Op www.casmb.ro vind je op de startpagina zelfs de openingstijden. Maar dan houdt het goede nieuws wel een beetje op.
Roemenen in loondienst (en ondernemers die zo slim zijn om alles door hun boekhouder te laten doen) hebben nooit last van deze instantie. En dat is maar goed ook, anders brak meteen de revolutie uit. Nee, de slachtoffers van CASMB zijn kleine zelfstandigen, gepensioneerden en eigenwijze buitenlanders die denken dat ze alles zelf kunnen.
Zodoende stapte ik op een goede dag weer eens de spelonken op Calea Moșilor binnen. De burelen van deze afdeling zijn gevestigd in de administratieruimten van de voormalige staatswasserij 'Nufarul', in een afbrokkelend pand bevolkt door afbrokkelende mensen. De arme vrouw die mij te woord stond, zag eruit alsof ze een week niet had geslapen. Ik was daar omdat dat moest van de immigratiedienst. Daar zeiden ze: als u niet meer in loondienst bent, moet u zelf maar aantonen dat u uw ziektekostenpremie betaalt. En daarvoor moet je naar de CASMB, voor een bewijsje (Adeverință de Asigurat). Een printje uit de database, zou je denken. Niets is minder waar.
De CASMB verzamelt, tot wanhoop van menig werkgever die ze moet aanleveren, allerlei gegevens, maar is niet in staat om deze te reproduceren. Wil je een bewijs dat je je premie hebt betaald, dan moet je aan deze koningen der incompetentie zélf de kwitanties overhandigen. Vervolgens moet je bij de notaris een verklaring afleggen over sinds wanneer je een geldige verblijfsvergunning hebt – wat ook op de vergunning zelf staat. Samen met nog wat andere papieren gaat dit in een dossier, en ruim een week later mag je weer in de rij staan om het oordeel te horen.
Ik ben normaal gesproken zeer mild, maar deze procedure schoot me toch even in het verkeerde keelgat. Bestaat er niet een afdeling Administratieve Lastenverlichting bij het Roemeense ministerie van Binnenlandse Zaken? Zo nee, zou dat niet een idee zijn? Er is ook al een corruptietelefoon. Waarom geen Kafka-telefoon? Ik heb niet veel fiducie in het effect van zoiets, maar wellicht heeft het terapeutische werking...
29 MEI 2010 – JOHAN BOUMAN
Trots op Roemenië – Vandaag ligt dan eindelijk het stembiljet op de deurmat. Je moet er wat voor doen om te mogen stemmen als je in het buitenland woont, maar dan krijg je ook wat. Om te beginnen een geel 'Briefstembewijs' dat moet bewijzen dat je persoonlijk hebt gestemd met op de achterkant een uitgebreide gebruiksaanwijzing voor het stemmen. Daarin staat wél dat je maar één vakje rood mag kleuren, maar niet dat je dit per se met een rood potlood moet doen! Vervolgens een witte envelop met daarop 'Stembiljet'. Verder nog een fel oranje (?) gekleurd exemplaar met het adres van de burgemeester van 's-Gravenhage. En dan het gigantische stembiljet zelf, waarop maar liefst 659 kandidaten blijken te hunkeren naar uw rode stip.
Van sommige partijen heb ik nog nooit gehoord. Zoals lijst 14, de Partij voor Mens en Spirit (MenS; altijd gedacht dat dit een kledingwinkel was). Op lijst 12 prijkt de naam Nieuw Nederland. Op 16 staat Partij één. De partij van lijst 17 heeft geen naam. Gelukkig wel een allochtone lijsttrekker én een bekende rabbijn als lijstduwer! En dan hebben we op 18 ook nog de Piratenpartij.
Die laatste club heeft weliswaar een vrolijke naam, maar het moet er een oersaaie bedoening zijn, want slechts achter één van de 14 kandidaten staat (v), om aan te geven dat het hier een 'piratin' betreft. De meeste partijen doen hun best om de m/v verhouding wel een beetje recht te doen. Op de SGP na natuurlijk, want op hun strenge lijst staan alleen mannenbroeders. Binnen deze partij hebben vrouwen zelfs met de hand op de Bijbel geen moer te vertellen. Ook bij de PVV van Geert Wilders ('s-Gravenhage) en TON van Rita Verdonk (Pijnacker) komen vrouwen overigens nauwelijks aan de bak (respectievelijk 18,75 en 19,35%).
Omdat je niet in een stemhokje hoeft, heb je als expat alle tijd om die lijst eens zorgvuldig te bestuderen op je eigen keukentafel. Wel uitkijken natuurlijk dat je geen tomatensoep morst, want anders is je stem volgens de gebruiksaanwijzing onverbiddelijk ongeldig. Tot mijn afgrijzen ontdek ik tussen die 659 kandidaten de naam van een van de meest afgrijselijke vrouwen die ik ooit in mijn leven heb ontmoet. Om de stemming niet te beïnvloeden, noem ik geen naam of partij. Maar ik moet wel 4 keer op mijn tong bijten.
Het CDA telt de meeste kandidaten (75) Die denken natuurlijk nog steeds dat ze weer de grootste partij worden! De VVD hoopt ook op winst, want de liberale lijst vermeldt 73 kandidaten. Partij één is in tegenstelling tot de naam bescheidener met de minste potentiële Kamerleden (16). Opmerkelijk is dat alle partijen de voornamen van de kandidaten vermelden, zelfs de SGP. Alleen de PVV gebruikt slechts achternamen. Geert is een beetje bars blijkbaar.
Op de lijst Nieuw Nederland stuit ik plotseling op iets opmerkelijks: een kandidaat die in Duitsland woont, in Cleve om precies te zijn. Als ik had geweten dat je in het buitenland mag wonen om kandidaat te zijn... Ik kijk nog eens goed. In totaal tel ik zelfs 10 'buitenlanders'. Op de lijst van Rita Verdonk staan twee belastingvluchtelingen uit de grensstrook in België. De meeste (drie) wonen in de Verenigde Staten, één kandidaat verblijft in Londen, en een andere is verdwaald in Kampala (Oeganda). Ik ben benieuwd of die voor een vergadering een retourtje Schiphol uit de staatskas krijgt!
Maar, houd u vast. Ik ontdekte namelijk ook twee Nederlanders uit Roemenië op de kandidatenlijst. Wat een politiek besef! Als 39ste op de lijst voor D66 pronkt Iwan Rutjens, Boekarest (RO). En op de 21ste plaats bij de PVV staat Sharpe, J.E.J.W. (m), Singeorgiu de Mures (RO). Iwan ken ik uiteraard. Die werkt bij de ambassade en woont bij me om de hoek. Hij is bovendien lid van nederland.ro. Dat kan helaas niet worden gezegd van J.E.J.W. Sharpe. Dus u begrijpt naar welke kandidaat mijn stem gaat in dit corrupte land...!
25 MEI 2010 – TON
Niche marketing – Op mijn dagelijkse wandelling van A naar B kom ik altijd langs het Belastingkantoor van district 1 in Boekarest. Gezellig gebouw, waar het ook altijd gezellig druk is. Mensen met plastic mapjes, mensen met dosars, mensen met dikke aktetassen lopen als bijen in en uit. Altijd met sombere gezichten. Ik prijs mij gelukkig daar nooit in de rij te hoeven staan. De beveiligingsmeneren en -mevrouwen zien er al uit als kampbewakers. Hoe boos en ongeduldig zullen de klerken achter de balies wel niet zijn?
Op de stoep staat vrijwel dagelijks een ambulante handelaar. Volgens mij is hij een natuurtalent in niche marketing. Hij verkoopt voor dat belastingkantoor namelijk broekriemen in allerlei maten. Uitsluitend broekriemen... Wat een fantastisch land, Roemenië.
Een zekerheidje – Er gaan over verzekeringsbedrijven in Roemenië de verschrikkelijkste verhalen. Allemaal waar, dat verzeker ik u. Ook wij kunnen erover meepraten. Dat het in ons geval om de firma Carpatica Asigurări gaat, zal ik niet onthullen. Dat zou flauw zijn.
Een reisverzekering is iets dat wij graag bij gelegenheid aanschaffen. Je zal, per slot van rekening, maar een been breken. Helaas herinneren we ons dit vaak pas op het vliegveld, waar je slechts de keus hebt uit twee verzekeringsmaatschappijen. Ik heb ook weleens geprobeerd na aankomst op Schiphol een reisverzekering af te sluiten, maar daar trapten ze niet in.
Die twee verzekeringsmaatschappijen zijn beide even slecht. Dat hebben wij proefondervindelijk vastgesteld. De ene heeft ons een claim van een paar honderd euro door de neus geboord vanwege de kleine lettertjes. Op zich is het natuurlijk eigen risico als je die niet leest, maar in dit geval was ons eerst ruimschoots verzekerd dat de claim wel degelijk zou worden gehonoreerd.
De andere verzekeringsmaatschappij is dus die Carpatica. Is ook een bank van, maar dat terzijde. Toen we bij hen ziekenhuiskosten wilden declareren, moesten we zaken doen via een tussenpersoon, Coris. Die waren maandenlang niet in beweging te brengen, totdat Ana per telefoon ze even de oren heeft gewassen. Alles was ineens geregeld, we hoefden alleen nog maar even de originele facturen te komen brengen.
Dus ik met die facturen naar hun kantoor. Wat bleek: ze hadden het dossier gewoon afgesloten en overgedragen aan de verzekeraar zelf. Originelen? Die moet u opsturen naar Sibiu, meneer. Pfff.
Een maandje na het opsturen niets gehoord, dus maar weer even gebeld. Ze hadden de documenten ontvangen, maar er waren nu weer een hele hoop andere documenten nodig. Waar niemand het van tevoren over had gehad. Waaronder bijvoorbeeld de hele medische voorgeschiedenis van betrokkene. Hoe kon ik die documenten het beste opsturen? Gewoon naar een van onze kantoren in Boekarest gaan, die regelen de rest. Ook bij kantoor X? Ook bij kantoor X.
Bij kantoor X aangekomen bleek dat daar heel aardige mensen werkten, die evenwel 'niet over de juiste formulieren beschikten'. Mijn suggestie om ze dan even te downloaden van het netwerk en te printen veroorzaakte beschaafde hilariteit. Nee, het enige kantoor waar deze formulieren waren, was in het centrum. Ik met de taxi naar het centrum. De ingang van het gebouw was een zijdeurtje, waarachter een tragisch kijkende bewaakster. Wat komt u doen? Zo-en-zo. Volgens mij is dat niet hier, maar sowieso zijn ze gesloten, ze gaan om vier uur dicht. Hoe laat is het dan? Acht over vier.
Je kunt zeggen wat je wilt, maar die sluitingstijden zijn in elk geval een zekerheidje…
12 MEI 2010 – JOHAN BOUMAN
Winstbelasting... over verlies – Je bent niet meer de jongste, maar je wilt wat! Business is booming in Roemenië. Dus je start een bedrijf en investeert een aardig bedragje. In euro's uiteraard, want zwart Roemeens geld heb je op dat moment nog niet (grapje!). In Nederland heet zo'n investering durfkapitaal. In dit land wordt aandelenkapitaal vertaald als een lening van een particulier aan het bedrijf. Je haalt je schouders op. Je wilt immers iets opbouwen en je niet verdiepen in de onthutsende bureaucratie in Roemenië?
Natuurlijk maak je met een beginnend bedrijf niet gauw winst. Zeker niet als je terecht komt in de zwaarste economische crisis in mensenheugenis. Maar de Roemeense belastingdienst denkt daar anders over. Mijn accountant meldde dat ik over 2009 een paar duizend RONnetjes profit tax moest betalen. Ik keek hem verbijsterd aan. Zijn verklaring: één keer per jaar bepaalt de belastingdienst een nieuwe, vaste wisselkoers voor de RON, die in het afgelopen jaar – zoals bekend – nogal is gedaald . Volgens de Roemeense broer van Bartjens betekent dit dat je lening plotseling veel meer Roemeense lei waard is geworden. Dus heb je winst gemaakt! Logisch hè?
Lang leve Ikea – In elke reisgids over willekeurig welk land kom je tegen dat het reisdoel 'een land van contrasten' is. Zelfs Nederland, met zijn oneindige laagland, dom kijkende koeien en monotoon zeurende burgers wordt in de gids vercontrasteerd. Vrij naar Herman: 'De tulpen zijn blauw, de tulpen zijn groen – in Holland is altijd wat te doen'.
Enfin. In Roemenië is dat van die contrasten ook echt waar. Ik zou honderden voorbeelden kunnen noemen, maar ik beperk me hier even tot de duurzame consumptiegoederen. Wegens een recente verhuizing hadden we een hele berg meubels nodig, dus de hele stad afgestruind naar wat wij thuis 'leuke winkeltjes' noemen. In Utrecht vonden we soms iets in een artsy grachtenpand, dan weer in een stoffige kelder, bij de kringloopwinkel of op de meubelboulevard – genoeg aanbod in de categorie 'geen eenheidsworst, maar wel betaalbaar'. Ik liep dan ook met een grote boog om Ikea heen, want die zaak is er verantwoordelijk voor dat je in elke Europese huiskamer tegen een Billy aanloopt. De McDonaldization of interiors, om George Ritzer te parafraseren.
In de categorie 'leuke winkeltjes' heb ik in Boekarest echter 0 resultaten gevonden. Genoeg winkelketens waar in de showroom de planken al uit de kast donderen, met van die in authentieke Mexicaanse motieven opgeverfde plastic siervoorwerpen. Genoeg boetieks 'de fițe' waar alles belachelijk duur is, want ontworpen door Zorro Zamboni, plus ze hebben nooit wat op voorraad. Maar de middenmoot is er niet. Geen normale winkels met normale prijzen waar je toch nog wel eens iets leuks aantreft. Ook met kleren is dat trouwens zo: je kunt nepwollen truien uit China krijgen voor 5 euro, je kunt een Gaultier krijgen voor 500 euro, maar iets van een Hema kan je vergeten in deze contreien.
Dus als iemand mij vraagt waarom wij het toch in ons hoofd halen om de hele binnenboel uit Ikea te slepen en ook nog zelf in elkaar te schroeven: daarom dus. En inmiddels vind ik het ook wel best. Vrolijke kleuren, ballenbak om me uit te leven, Zweedse balletjes aan het buffet. En nu ga ik de planken in mijn Billy monteren.
18 APRIL 2010 – JOHAN BOUMAN
Markt markt - Onze vriend 'King' George had een nieuwe boorhamer nodig voor de verbouwing. In het Roemeens heet dat prachtig: 'ciocan rotopercutor'. Als prijsbewuste klusjesman vindt hij de Praktiker te duur, dus wij naar de markt. Piața Obor, aan de noordoostkant van het centrum, is in Roemenië een begrip. Je kunt er alles vinden. En na twee passen over de drempel weet je waarom dit een Balkanstad wordt genoemd.
Tussen de wankele kraampjes binnen en buiten een immense hal wurmen zich de kopers door een gangpad van een meter of anderhalf breed. Verkopers - arme boeren, handelaartjes en zigeuners - toeteren in je oor of kijken onverschillig voor zich uit.
Het was prachtig weer vandaag en wij zochten dus die boormachine. In de grote hal heerste een soort halfduister. Afbrokkelend beton en ijzer streden om aandacht met de felst gekleurde telefoonhoesjes. Verschillende kooplui beweerden dat het gezochte artikel 'binnenkort weer op voorraad is, maar ik ben sowieso de enige die boorhamers verkoopt'.
Buiten baanden we ons een weg langs de verschillende kraampjes en na lang zoeken hebben we het apparaat bemachtigd. George is daar nu de badkamer mee aan het afbreken.
Wat gezoek op internet leverde op, dat de markt vroeger nóg gro-ter was. Gândul schrijft in een artikel uit 2007 dat de markt 'voor de helft wordt opgeslokt' door 'weer een winkel-centrum'. Er is anno 2010 een groot terrein afgezet, maar van een winkelcentrum heb ik nog geen spoor gezien.
Overigens is het wel aardig dat veel commentaren bij dat artikel de markt smerig en crimineel vinden. Om er nog enige romantiek in te zien, moet je wel uit het buitenland komen, vrees ik. Maar voor de oudere buurtbewoners die eten slechts in heel kleine hoeveelheden kunnen kopen is het toch een uitkomst. Je ziet op deze markt echt het 'andere Roemenië' - een groter verschil met het winkelcentrum Băneasa in het noorden van de stad is nauwelijks te bedenken.
Het schijnt trouwens dat het oude woord 'obor' ook markt betekent – 'markt markt' wordt het dan. Enfin.
31 MAART 2010 - JOHAN BOUMAN
Drie keer spugen - Vlak na de presidentsverkiezingen ontstond grote commotie. Een geheimzinnige paarse Paranormalisant zou Băsescu aan zijn herverkiezing hebben geholpen. De vrouw van de verliezer zei op tv dat haar man was betoverd. De heer Geoană zelf had naar eigen zeggen flink last gehad van de paarse straling. Dit kwam mij als buitenstaander zeer vreemd voor. Het kan toch niet dat mensen dit echt geloven?
Dat kan wel. Het kan zelfs nog gekker.
Af en toe maak ik een praatje met de buurvrouw van oma. Oma woont in de regio Buzău in een idyllisch dorpje in de heuvels. Wij komen daar geregeld, vooral in de zomer. Zittend voor haar tuinhek prees de buurvrouw ons wonderschone dochtertje en voegde daar met een angstige blik aan toe, dat zij hoopte dat het Boze Oog haar niet zou treffen. Ze spuugde drie keer voor zich uit, en voegde daar de formule aan toe dat het Boze Oog moest worden afgewend (Să nu fie de deochi).
Het Boze Oog komt vast wel in meer culturen voor, maar hier kan de persoon in kwestie blijkbaar ook ongewild worden getroffen. Zelfs als je met de beste bedoelingen een compliment maakt en de persoon in kwestie daarbij aankijkt, kan het gebeuren. Typisch Roemeens misschien. Buurvrouw legde het me uit met een blik van: 'Wie weet dat nu niet?'
Wordt uw kind op het platteland driemaal bespuugd, bedenk dan dat het voor diens eigen bestwil is. Overkomt u dit in de stad, dan heeft u waarschijnlijk op iemand anders zijn plekje geparkeerd.
31 MAART 2010 - JOHAN BOUMAN
Ştampilă Mania - Als je langere tijd in Roemenië werkt of woont, krijg je regelmatig te maken met soms ondoorgrondelijk bureaucratisch handelen. Je wordt van het kastje naar de muur gestuurd, of je moet formulier X of Y hebben. Wat mij de afgelopen jaren het meest heeft gestoord is de ştampilă, het bedrijfsstempel dat je te pas en te onpas nodig hebt om ook maar iets in Roemenië formeel te regelen.
Hoe vaak kwam het niet voor dat ik bij de bank kwam, mijn formuliertjes invulde (ik spreek uiteraard over het predigitale tijdperk) en opeens besefte dat ik mijn stempel niet bij me had. Kon ik weer terug naar kantoor. Want zonder stempel, zo redeneert de bank, kan je u als Roemeens bedrijf geen geld opnemen bij de balie. 'Ja, we hebben uw handtekening in het systeem. Ja, u heeft uw paspoort bij u. Maar dat stempel is toch echt noodzakelijk'.
Je kunt uitvoerig discussiëren over de vraag of een ştampilă bedrijfsdocumenten of overheidsformulieren betrouwbaarder maakt. Maar in Nederland, Duitsland, Frankrijk, België, het Verenigd Koninkrijk of in de VS gebruiken ze toch ook geen bedrijfsstempel om een willekeurig document (en het liefst alle pagina's van het document) rechtsgeldig te maken?
Ik vind het wel leuk om een beetje te wroeten in de Roemeense wetgeving. En ik had al zo'n vermoeden dat er geen stempelwet bestaat. Laat staan dat er in de Roemeense bedrijfswet (Legea 31/1990 -republished) iets over vermeld zou staan. Wet 31/1990 is zo'n beetje de basiswet voor bedrijven en het functioneren daarvan. En mijn vermoeden blijkt juist te zijn. Een stempel is wettelijk niet verplicht!
Maar, wat doe je met een vermoeden? Je kunt als Nederlander wel iemand de les gaan lezen of hem proberen te overtuigen, maar daar schiet je doorgaans weinig mee op. Het gros van de Roemenen heeft een heilig geloof in de waarde van de ştampilă. Misschien moest ik de Roemeense autoriteiten hier maar eens over laten buigen.
Ik besloot contact te zoeken met de directeur van de landelijke Kamer van Koophandel (Oficiul Naţional al Registrului Comerţului), die valt onder het ministerie van Justitie. Er volgde een snelle schriftelijke reactie per email, met een typerend vaag antwoord zonder op de echte vraag in te gaan: is een bedrijf in Roemenië verplicht een stempel te gebruiken om een document juridische waarde te verlenen?
Dus waagde ik er een tweede email aan. Die leidde zowaar tot een uitnodiging voor een bezoek aan het management van de Kamer. Daar kwam ik terecht bij drie enigszins schaapachtige dames, maar desalniettemin waren we er na tien minuten uit: er is geen wettelijke stempelverplichting. Wel werd me gemeld dat zij geen algemeen bindende uitspraak wilden of konden doen, de materie lag namelijk nogal gevoelig. Het advies van de dames was: neemt u maar contact op met de afdeling Wetgeving van het ministerie van Justitie. Zo gezegd zo gedaan. Ik stuurde een email naar de staatssecretaris van Justitie en binnen 24 uur (!) kreeg ik antwoord: mijn vraag was doorgestuurd naar de betreffende afdeling. En 29 dagen (!) later was daar het verlossende schriftelijke antwoord.
De moraal van het verhaal: Ook het ministerie van Justitie in Roemenië geeft officieel aan dat er geen enkele wettelijke verordening of wet is die een rechtspersoon verplicht tot het gebruiken van een stempel op bedrijfsdocumenten of bedrijfsgerelateerde documenten.
Zegt het voort, zegt het voort...
Ik heb mijn ştampilă inmiddels ritueel verbrand!
14 FEBRUARI 2010 - STEFAN
Wie een bank, instantie of zakelijke relatie wil 'bewijzen' dat een stempel echt niet hoeft, kan hier een pdf downloaden van de verklaring van het ministerie van Justitie downloaden.
Rondje Arcul de Triumf - Maandagavond een rondje Arcul de Triumf gedaan. Alles was gereed voor de parade ter gelegenheid van de nationale feestdag van 1 december. De tribunes stonden klaar voor de hotemetoten, de straten hadden een sopje gehad, de gele strepen waren getrokken om te voorkomen dat de dappere soldaten van het rechte pad afdwaalden en de bestelwagens met satellietschotels van de 31 Roemeense nieuwszenders stonden in slagorde gereed om de eenheid van Roemenië aan het volk te tonen.
Maar er was nog iets... een meer dan levensgroot billboard op 20 meter van de plek waar president Traian Băsescu geacht werd de militairen te groeten. En op dat reclamedoek gaven Mircea Geoană en Crin Antonescu elkaar minzaam glimlachend een warme hand. Je zag ze denken: 'Wij gaan er samen voor zorgen dat die Băsescu zondagavond een verhuisbedrijf moet gaan bellen'. Ik verplaatste me al in de gewetensconflicten van de cameralieden van al die nieuwszenders: maak ik nu wél of niet dat plaatje met de president voor het billboard, of ga ik aan de andere kant van de weg staan? Onmiddellijk zou nóg duidelijker worden welke zender voor of tegen Băsescu is!
Direct na de parade maakte ik weer een rondje rond de namaakboog. Ik had geen tijd gehad voor de beeldbuis te gaan zitten. Maar waar was dat billboard gebleven? Toen zag ik het. Ze hadden de reusachtige reservevlag voor de vlaggenmast onder de Arcul uit de mottenballen gehaald en aan een waslijn voor het billboard gehangen. Geoană en Antonescu waren keurig weggestopt achter het wapperende rood, geel en blauw. Was er niet heel even een zuchtje frisse wind geweest tijdens de parade?
2 DECEMBER 2009 - TON

Het wonder van Băneasa - Laat ik één ding voorop stellen: ik ben maar een alfa-mens en heb geen snars verstand van infrastructurele werken of verkeersproblematiek. Ik verbeeld me wel iets van gezond verstand te hebben meegekregen. En – niet gehinderd door valse bescheidenheid – vertel ik Jan en Alleman vanuit dien hoofde dat er twee belangrijke redenen zijn voor de ongelooflijke verkeerscongestie in Boekarest. Of eigenlijk drie, maar de ongelooflijke, onverbeterlijke hufterigheid van de gemiddelde verkeersdeelnemer in de hoofdstad vergeet ik gemakshalve maar even:
1. De onvoorstelbare papierwinkel. Je moet in Roemenië voor elk wissewasje een papier ondertekenen en – als je een bedrijf hebt – ook nog eens bestempelen. Die papieren worden persoonlijk onder je neus geduwd, want niemand vertrouwt de post (volgens mij ten onrechte). Dus rijden er de hele dag honderden mannetjes en officiële koeriersbedrijven rond die bij je aanbellen, je legitimatiebewijs willen zien en de gegevens daarvan willen overnemen op hun eigen papieren, voordat ze je een rekening overhandigen van pakweg 79 RON. Al die stempelincasseerders rijden rond in toeterende auto's en zetten dat vervoermiddel neer op het trottoir of midden op de weg met de knipperlichten aan om daarmee kakofonieën van getoeter van andere verkeersdeelnemers te veroorzaken. Schaf die bureaucratie af en je bent volgens mij voor een deel van de verkeerschaos af. Hetzelfde geldt overigens ook voor de onvermijdelijke cashbetalingen bij tientallen loketten in alle uithoeken van de stad. De gemiddelde Roemeen rijdt liever twee uur stapvoets door de stad dan 7 RON te betalen voor een banktransactie (een waanzinnig hoog bedrag overigens).
2.
De gigantische hoeveelheid zijstraten en op- en afritten die het verkeer op de hoofdroutes in de stad traineren. Tel voor de aardigheid eens het aantal stoplichten en zijstraten op Calea Victoriei, misschien wel de belangrijkste verkeersslagader van de stad. Ik ben ervan overtuigd dat je door driekwart van die zijstraten af te sluiten minimaal de helft van de files wegwerkt.
Hetzelfde geldt voor de DN1 van of naar het Noorden. Tussen de vliegvelden Băneasa en Otopeni tel ik met gemak 100 zijweggetjes en op- en afritten van showrooms en bedrijfspanden. Niet alleen belemmerend voor het doorgaande verkeer, maar ook nog eens levensgevaarlijk als je zo dom bent om op de rechter rijstrook te gaan rijden.
Al maanden wordt er gewerkt aan het drukke verkeersknooppunt bij het vliegveld Băneasa. Er komt een viaduct onder de kruising voor het doorgaande verkeer. Goed idee natuurlijk, al vrees ik dat je alleen maar door rijdt naar de volgende file bij Casa Presei. Maar dat terzijde. De bouwactiviteiten veroorzaken al maanden een gigantische chaos en lange files op alle aanvoerroutes. Ik roep al maanden naar iedereen die wil luisteren (of niet meer), dat ze het kruisende verkeer hadden moeten afsluiten/omleiden. Nee, tot een week of wat geleden moest iedereen alle kanten op kunnen. Tot het niet meer langer kon, want ook het laatste stukje grond moest uiteindelijk worden afgegraven. En wat gebeurde er van het ene moment op het andere? Vrijwel geen file meer. Je kunt rechtstreeks doorrijden, beide kanten op. Ook op vrijdagmiddag en zondagavond. Je kunt weer gewoon naar Ikea om je Billy aan te schaffen! Als je dat ziet, vraag je je af of er eigenlijk wel zo'n duur viaduct nodig was. Ontdek het zelf en kijk naar de webcam van dagblad
Jurnalul en aanschouw met eigen ogen het wonder van Băneasa.
23 OKTOBER 2009 - TON
De aantrekkingskracht van Nederland - Naast
nederland.ro heb ik nóg wat activiteiten om de dag mee door te komen. Eén daarvan is het uitgeven van een Roemeens tijdschrift over klassieke muziek:
'MC – Muzică Clasică'. Na een testnummer in december vorig jaar is zojuist het tweede nummer gepresenteerd, precies op tijd voor het George Enescu Festival. Dus staan Monica, de Roemeense vrouw die mij helpt met marketing en sales, en ik dezer dagen regelmatig in een stand voor Ateneul Român in Boekarest om het tijdschrift aan de man en vrouw te brengen. Voor de gelegenheid zijn er op het plein voor de concertzaal ook wat gratis concerten voor mensen die geen 50 of 70 RON voor een concert kunnen of willen betalen.
Zo'n gratis evenement trekt vreemde snoeshanen aan. Meestal herken (of ruik) je ze al op een kilometer afstand. Maar er meldde zich ook een keurig heerschap bij onze uitstalling. Donker pak, overhemd, stropdas en een beschaafde uitspraak. Hij was zeer geïnteresseerd in het blad en vroeg Monica wie het uitgaf. Monica zei dat het een kleine uitgeverij was van een Nederlander. De man verschoot, gooide het blad met een zwaai op de tafel en zei: 'Je denkt toch niet dat ik iets koop van een Nederlander? In dat land verzamelen zich alle homofielen van de hele wereld... En hij beende woedend weg.
Een half uur later kwam hij terug. Hij wilde bij nader inzien toch maar een exemplaar kopen. Hij excuseerde zich met de mededeling: 'Het is eigenlijk wel goed dat Nederland al die homo's opneemt. Blijven ze tenminste van onze mooie Roemeense vrouwen af'. Als u het snapt...
15 SEPTEMBER 2009 - TON
Transfăgărăşul. Moet je ook eens doen - Roemenië is een groot land. Met voor ieder wat. Een zee met zwart water. Kerken in Moldavië met prachtige honderden-jaar-oude graffiti. Saksische dorpjes in Transsylvanië met burchtkerken, beschermende muren tegen de invasie. Kinderen en vrouwen eerst, het virus komt eraan! En de Karpaten, een bergketen, in de vorm van een boemerang, klof in het midden van de kaart. Bergen met beren, af en toe een verdwaalde wolf. Geiten en schapen als voer. De Karpaten. Steil, wat wild. Met regelmatig nieuws over lawines en naar beneden gestort mensengeluk. Ontzag is op zijn plaats.
Nicolae Ceauşescu, ook wel het genie van de Karpaten genoemd, vond die berg in het midden van zijn land wat vervelend. Over en weer, van noord naar zuid, gelimiteerd door een beperkt aantal bergvalleien. Kan toch niet? Straks komen de Russen binnenvallen alsof het hier Praag is, en dan sta ik daar met mijn leger vast in de smalle vallei. En dus kwam de Leider voor de dag met een mooi plan. Een nieuwe weg. Dwars de bergen over. De bomen voorbij. Geen vallei voor nodig. Simpel omhoog met die weg. Slingerend haarspellend bochtenwerk. En eenmaal boven, steil terug naar beneden. Een 'bergpas' heet dat dan, in Zwitserland of Frankrijk. Hier noemen ze het gewoon een weg. Over de Făgărăş. Transfăgărăşul voor de geletterden onder u. Ook wel 'Balea Lac' geheten, naar het trieste meertje bovenaan de pas, op 2.050 meter hoogte. Ceauşescu vond meteen duizenden vrijwilligers bereid mee te bouwen aan dit karwei. Opvallend veel intellectuelen bij die vrijwilligers.
Na 4 jaar titanenwerk werd in 1974 de weg opengesteld; geen idee of daar toen ook al een lintje bij te pas kwam, maar de familie Ceauşescu stond vast en zeker op de foto. In de achtergrond zie je een vrachtwagen wegrijden, de laadbak vol met magere, gebrilde vrijwilligers op weg naar een welverdiend vakantiekamp aan de Zwarte Zee; "en als we nu es met die mensen een Donaukanaal zouden graven tussen Constanţa en de Donau..." zie je Ceauşescu denken.
De weg over de Transfăgărăş ligt er nog steeds. Het asfalt verweerd, de vangrails vakkundig gerecycleerd, en slechts vier zomermaanden per jaar open voor het verkeer, maar misschien daardoor ook een uniek spektakel. 'Vaut le detour' zou het groene gidsje vermelden. En wanneer je omhoog kijkt en ziet hoe de weg in de rotsen is ingebouwd, krijg je echt wel kriebels. Ik reed al verschillende keren omhoog. De auto vond het nooit leuk. Maar mooi was het wel.
Vorige week. Dezelfde 80 kilometer vanuit Curtea de Argeş omhoog. Nog steeds 2.000 meter hoogteverschil. Deze keer met de fiets. Een rugzak met wat reservekledij voor straks en morgen. Verstand op nul (ik waande me even de grote Leider). Blijven stampen. Een klein verzet op reserve helpt ook – c'est bon pour le moral - behoedt u voor de frustratie van het proberen terugschakelen, om enkel te merken dat je niet meer kleiner kan. Meer dan vijf uur hard labeur. Boven wachtte er mij en fietsmakker Sam een 800 meter lange tunnel zonder licht. Net als fietsen met de ogen dicht. Eenmaal de tunnel uit (overigens 5 graden kouder aan het eind van de tunnel, iets wat Wilfried Martens ons in de jaren '80 nooit meegaf) werden we door de vele auto-dagjes-toeristen aangestaard alsof we van een andere wereld kwamen. We sliepen ons sportief roes uit in een chalet op de top, en snelden de volgende dag bergaf richting Sibiu.
Transfăgărăşul. De trip meer dan waard. Maar haast je, want eind september gaat de weg weer voor acht maanden op slot. Sneeuw, ijzige wind, en vallende rotsblokken opnieuw aan de macht. Het Donaukanaal is in die periode misschien een mooi alternatief voor een daguitstap. Ceauşescu, man met visie.
1 SEPTEMBER 2009 - JAN GLAS
 |
Sommige mensen gaan uit hun dak bij manele- Je kunt zeggen wat je wilt, maar het is moeilijk om rustig te blijven zitten als je 'manele' hoort, de populaire volksmuziek van Roemenië. Dat bewijst deze vrachtwagenchauffeur wel die op een autoweg levens-gevaarlijke toeren uit-haalt op de tonen van een lokale hit. Je zult hem maar tegenkomen! Je mag hopen dat de man zijn laatste rit bij deze baas heeft gereden. Het filmpje op
YouTube is in elk geval het gesprek van de dag in Roemenië.
6 MAART 2009 - TON
Het duivelse getal - Wie de diepere gedachten van Roemeense gelovigen wil begrijpen, kan wel enige Bijbelkennis gebruiken. Vooral hoofdstuk 13 uit Openbaring is in dit geval van belang, waarin Johannes in een visioen aan het einde der tijden een 'beest uit de zee' en een 'beest uit de aarde' ziet verschijnen:
En het beest uit de aarde maakt, dat aan allen, de kleinen en de groten, de rijken en de armen, de vrijen en de slaven, een merkteken gegeven wordt op hun rechterhand of op hun voorhoofd, en dat niemand kan kopen of verkopen, dan wie het merkteken, de naam van het beest, of het getal van zijn naam heeft. Hier is de wijsheid: wie verstand heeft, berekene het getal van het beest, want het is een getal van een mens, en zijn getal is zeshonderd zesenzestig.
Nu is Openbaring volgens insiders het laatste en meest raadselachtige boek uit de Bijbel. De vraag wat die drie zessen nu precies betekenen, houdt een deel van de mensheid dan ook al eeuwenlang bezig. Over het 'beest uit de aarde' bestaat weinig verschil van inzicht: dat is de duivel. En zijn getal is blijkbaar 666, waarvoor je moet oppassen. Vandaar dat Ronald Reagan na zijn aftreden als president het adres van zijn nieuwe huis in Californië liet veranderen van 666 St. Cloud Drive in 668 St. Cloud Drive. De glazen piramide bij het Louvre speelt niet alleen een belangrijke rol speelt in 'De Da Vinci Code' van Dan Brown, maar is volgens sommigen ook een duivels bouwwerk omdat er 666 glazen panelen in zitten. Op autokentekens en in mobiele telefoonnummers komt in heel veel landen de cijfercombinatie 666 beslist niet voor. En kijk eens goed naar een willekeurige streepjescode op een verpakking. Ziet u die twee dunne, langere streepjes aan het begin, in het midden en aan het einde van elke barcode? Elk dun streepje staat voor een 6...
In februari kwamen enkele honderden priesters, nonnen en zomaar gelovigen bij elkaar in Boekarest om te protesteren tegen het nieuwe biometrische paspoort dat in alle landen van de EU wordt ingevoerd. Want het gerucht wil dat in de chips in zo'n paspoort niet alleen een versleutelde pasfoto, vingerafdrukken en sofinummer wordt opgeslagen, maar ook een cijfercode die (inderdaad!) 666 bevat. De demonstratie had succes, want de afgelopen week kwam het duivelse getal ook in het parlement ter sprake. Uiteraard werd het niet in de notulen afgedrukt, maar omzichtig omschreven als 'de beruchte serie nummers die zo veel emotie oproepen' en 'het getal dat mogelijk negatieve gevolgen heeft'. Maar het voorstel voor invoering van het nieuwe paspoort werd wel voor nadere bestudering teruggestuurd naar de betreffende kamercommissie.
Geen wonder. Roemenië is immers het land waar vrijwel elke als een duivel rondrijdende automobilist minstens één rozenkrans met kruisje aan zijn achteruitkijkspiegel heeft hangen.
6 MAART 2009 - TON
De beroemde fietspaden van Boekarest - Als u ondanks deze foto's toch op de fiets wilt springen, moet u voor de aardigheid eens kijken op de Roemeense fietssite
Twowheels (Engels), waar fietsliefhebbers bij elkaar komen.
5 MAART 2009 - STAN
Rekening van de Kamer van Koophandel - Vandaag een rekening ontvangen van de Kamer van Koophandel. Of ik uiterlijk morgen voor 12.00 uur maar even de jaarlijkse tax voor de inschrijving van mijn bedrijf wil betalen. Het bedrag van de rekening: 1 RON. Ik heb ze meegedeeld dat de betaling van die rekening bij mij een afschrijving van minimaal 7 RON aan bankkosten oplevert, plus dat ik naar de bank moet lopen, in de rij moet gaan staan en vooral mijn stempel niet moet vergeten. Maar ook dat de factuur, de envelop en de postzegel op de envelop waarin de rekening zat, ongetwijfeld een veelvoud is van de opbrengst van 1 RON. Blijkbaar kan zelfs de Kamer van Koophandel niet rekenen!
Eind vorige week meldde minister van Financiën Gheorghe Pogea dat hij zo'n 30-35% van de 540 zakelijke heffingen en toeslagen wil afschaffen die het midden- en kleinbedrijf in Roemenië teisteren. Is dat niet een beetje weinig?
23 FEBRUARI 2009 - TON
Duur belpselletje - 'Bel me nu!' schreeuwt ze, terwijl ze de telefoon op de grond gooit en er op begint te trappen. 'Ik wil dat de telefoon nu rinkelt. Nu! Bel me.' Een woede-uitbarsting is presenta-trice Adela Lupse van een bel-spelletje op de Roemeense MTV-zender duur komen te staan. Ze moest niet alleen een boete be-talen, maar werd uiteindelijk ontsla-gen, nadat de zender het spelletje voortaan alleen nog maar 's avonds na tien uur mocht uitzenden. Rondborstig kwam Adela er voor uit dat ze 'gewoon een slechte dag' had. 'Misschien heb ik wel een beetje overdreven.' Klik
hier voor een link naar het filmpje op YouTube.
29 JANUARI 2009 - GERDWIN LAMMERS
"Ik heb hier uw overlijdensakte" - Vorig jaar december ging de nu 62-jarige Gheorghe Stirbu naar het gemeentehuis in Timişoara om een nieuw identiteitsbewijs te halen. Hij was zijn oude kwijtgeraakt. Nu is je ID kwijtraken in Roemenië sowieso al bijna het ergste wat je kan overkomen, maar Gheorghe kreeg ter plekke bijna een hartverlamming toen hij te horen kreeg dat hij geen nieuw pasje kreeg. "U bent namelijk dood", zei de ambtenaar aan de andere kant van het loket. "Ik heb hier uw overlijdensakte". Gheorghe Stirbu was op 3 maart 1999 overleden aan ademhalingsproblemen en later die maand begraven.
Er zat maar één ding op voor Gheorghe: voor de rechtbank bewijzen dat hij wel degelijk leefde. Dat blijkt niet eens zo gemakkelijk te zijn. Je kunt niet volstaan met je glimlachend voor de rechter posteren. Je moet papieren bewijzen overleggen, veel paperassen met veel stempels en handtekeningen. En waar haal je die vandaan, als je een eerzaam doch gebeurtenissenarm bestaan als Roemeens gepensioneerde leidt? Kortom: het duurde even. Maar Gheorghe werd een dezer dagen officieel weer levend verklaard door de rechtbank en kan na een jaar eindelijk zijn nieuwe identiteitsbewijs gaan ophalen. Mits... hij de kosten van de rechtszaak voldoet, in totaal 2.200 RON. En dat bedrag kan de van een pensioennetje levende Gheorghe Stirbu domweg niet betalen. "Dood blijven is goedkoper."
De vraag blijft natuurlijk: wie is er dan wél overleden en begraven in maart 1999? En wie loopt er nu vrolijk lachend rond in wellicht een ver buitenland, onvindbaar voor politie en belastingen met de identiteit van de échte dode?
12 DECEMBER 2008 - TON
De overeenkomst tussen biergist en Roemenen - Soms kunnen nieuwsberichten uit de wetenschappelijke wereld je aan het denken zetten. Zo las ik dit weekend een buitengewoon interessant artikel over seksuele selectie in biergist. 'Ja, ja.' hoor ik u denken: 'heb je soms last van de wintertijd die vannacht is ingegaan?' Nee, ik heb het echt gelezen: ook biergistcellen hebben seks. Anders zou er nooit bier zijn waarschijnlijk, want een paar biergistcellen moeten er een heleboel worden om een pilsje te produceren. Wetenschappers verander-den tijdens een experiment de verhouding mannetjes/vrouwtjes door een paar mannetjes biergistcellen in een grote bak vrouwtjes los te laten. Nou, dat gaf hommeles: de vrouwtjes begonnen zich erg uit te sloven en de mannetjes gingen erg opzichtig doen door op biergistelijke wijze veel seks- en geurferomonen aan te maken.
Wat heeft dat nu met Roemenië te maken? Ik stel voor dat u eens een bezoek brengt aan een Roemeens café. Dat is heel wat anders dan wat wij in Holland en Vlaanderen zijn gewend. In een café hier wordt koffie gedronken, en soms een flesje water. Het merendeel van de clientèle bestaat uit rondbuikige mannen in merkkleding, die veel roken uit duur ogende pakjes chique sigaretten, voortdurend telefoneren met de allermodernste typen mobiele telefoons, zonnebrillen op hun haar zetten die opvallend grote merken etaleren en die een oogje houden op hun blinkend schoongepoetste Ferrari's, BMW's, Maserati's en voornamelijk zwarte SUV's op de stoep, voorzien van alle denkbare accessoires als schijnwerpers en buffelrekken.
Er schijnt een vrouwenoverschot in Roemenië te zijn, mede veroorzaakt door emigratie van mannen naar het rijkere Westen. En blijkbaar zijn die dames vooral van het type dat bovengenoemde cafébezoekers prefereren: broodmagere lijven, samengeperst in buitengewoon korte rokjes of strak om de billen gesneden zwarte of witte minimalistische broekjes. Aan de bovenkant doen opmerkelijk grote borsten hun uiterste best om zoveel mogelijk van zichzelf bloot te geven door de toepassing van veel te weinig knoopjes en hoogwerker-bh's. Hun ge-blondeerde haren hangen tot op de wiegende kontjes, een fenomeen dat vooral wordt veroorzaakt door de onmogelijk hoge hakken van hun opzichtige schoenen. Hun zwaar opgemaakte, zelden lachende snoetjes danken ze vermoedelijk aan de somberheid van hun wereld, verduisterd door donkere zonnebrillen, uiteraard ook voorzien van veel te dure Franse of Italiaanse merken.
Er moet iets mis gegaan zijn met de bak biergistcellen in Roemenië.
26 OKTOBER 2008 - TON
Goed nieuws - Gehoord een dezer dagen: Een Nederlander loopt zijn hotel in de binnenstad van Boekarest binnen en ontdekt dat hij zijn portefeuille kwijt is. Hij is voor de deur afgezet door een landgenoot en belt die als de sodemieter om te zien of het ding in zijn auto ligt. Maar het doorzoeken van de auto levert niets op. Terug naar het hotel. Daar meldt de receptionist dat de portefeuille zojuist is afgeleverd bij de balie door een voorbijganger die hem op het trottoir had zien liggen. De Nederlander kijkt uiteraard onmiddellijk wat er met de inhoud is ge-beurd. Maar alle euro's, het Hongaarse en Roemeense geld, plus bankpasjes en credit card zitten er nog keurig in. Helaas, de eerlijke vinder heeft geen naam of telefoonnummer achtergelaten.
17 SEPTEMBER 2008 - TON
Geef je lot een andere wending - Als het vol overgave meezingen van de volksliederen iets zegt, dan gaat Roemenië dinsdagavond gegarandeerd samen met Nederland door naar de kwartfinales. Hoewel, wij Nederlanders kunnen er natuurlijk ook wel wat van. Welk ander supporterslegioen zingt immers spontaan een psalm tijdens de wedstrijd? Terwijl het Wilhelmus toch geen echt lekkere meezinger is, zoals bijvoorbeeld het Italiaanse of het Franse volkslied. Maar kijk eens naar de spelers van Oranje. Voor de wedstrijd staan onze jongens weliswaar vastberaden met de spierkabels om elkaar heen geslagen, maar de kaken van heel wat spelers met allochtone genen blijven gesloten. Khalid Boulahrouz vertikt het om 'Den Coninck van Hispaengien Heb ick altijt gheeert' te zingen. En Nigel de Jong krijgt 'Ben ick van Duytschen bloet' echt niet over zijn lippen.
Nee dan de Roemenen. Stuk voor stuk zingen ze zich de longen uit het lijf bij het 'Ontwaak Roemeen, uit de slaap des doods'. Ook Bănel Nicoliţă zingt vol overgave mee met de woorden 'Nu of nooit: geef je lot een andere wending'. Terwijl deze balgoochelaar dat persoonlijk toch al eens heeft gedaan. Hij is afkomstig uit een buitengewoon arme, kinderrijke zigeunerfamilie en kon pas van zijn eerst verdiende leitjes échte voetbalschoenen kopen. De 2 miljoen zigeuners in Roemenië hebben weinig reden om vaderlandsliefde te tonen, want zij worden niet alleen in Italië met de nek aangekeken. Buiten het eigen Steaua-stadion wordt Nicoliţă nog steeds bespuugd en uitgejouwd door vijandelijke supporters. Toch zingt Bănel het volkslied mee uit volle borst.
Het 'Deşteaptă-te române' is een nogal krijgshaftige compositie, waarin ook priesters, 'met het kruis vooraan' ten strijde trekken, 'want christelijk is het leger'. Het stamt uit 1848 toen de Walachen – net als de Italianen, Tsjechen, Serviërs en Hongaren in opstand kwamen tegen de Habsburgers. Pas in de roerige jaren 1877-1878 werd Roemenië onafhankelijk en het opzwepende 'Ontwaak Roemeen' populair. Net als in 1944 toen Roemenië zich na een staatsgreep losmaakte van nazi-Duitsland. In de communistische tijd werd het verboden en riskeerde men enkele jaren gevangenisstraf door het patriottistische lied te zingen. Dus wat klonk er direct na de bloedige revolutie van 1989 over radio en televisie? Juist: 'Wapens ter hand genomen, vuur in jullie aderen. Beter vechtend te sterven in volle glorie. Dan opnieuw slaaf te zijn op onze oude grond'.
Denk daar maar eens aan, als Cristian Chivu dinsdagavond Robin van Persie onder de Zwitserse zoden schoffelt.
16 JUNI 2008 - TON
( Eerder gepubliceerd in het EKblog op de website van Trouw)
Roemenië gaat door met 2 punten! - Wat gebeurt er als je een Roemeen 94 lei moet betalen en je geeft hem een briefje van honderd? Hij pakt zijn rekenmachine om te weten hoeveel hij je terug moet geven. Mijn conclusie: dictator Nicolae Ceauşescu, de ex-schoenlapper die Roemenië tientallen jaren lang aan het shirtje omlaag heeft getrokken, hield niet van hoofdrekenen en heeft dat rekenonderdeel persoonlijk uit het lesrooster geschrapt. Want zo werkte dat nu eenmaal tijdens zijn schrikbewind.
Daarom heb ik met enorme verbazing de ingewikkelde rekensommen bekeken van Roemeense voetballiefhebbers op de website van Gazeta Sporturilor , de grootste sportkrant van het land. Het leek wel of ik in de schaakrubriek beland was. Allerlei varianten op de 64 velden in Zwitserland en Oostenrijk werden nagespeeld. Met de verrassende conclusie dat Roemenië een heel goede kans maakt om naar de kwartfinale te gaan. Schaak maar even mee met het volgende niet-ondenkbare scenario:
Roemenië – Frankrijk 0-0
Nederland – Italië 3-0
Italië – Roemenië 0-0 (of 1-1, of 2-2)
Nederland – Frankrijk 1-0
Nederland - Roemenië 2-1
Frankrijk – Italië 0-0
Het resultaat: Frankrijk, Italië en Roemenië 2 punten, maar Roemenië door dankzij een beter doelsaldo (!). Ook als Roemenië in deze hypothese wint van de 'Portocala Mecanică' (de Roemeense titel van Kubrick's Clockwork Orange, én de erenaam voor Oranje), verandert er niets aan het eindresultaat in de poule des doods: Nederland eerste en Roemenië tweede!
Het kan natuurlijk heel anders lopen. Per slot van rekening spelen Italië en Roemenië de 13e wedstrijd van het EK op vrijdag de 13de! En dat zijn duivelse voortekenen waaraan men aan de Zwarte Zee niet zomaar voorbijgaat.
13 JUNI 2008 - TON
( Eerder gepubliceerd in het EKblog op de website van Trouw)
Het complot van Marco van Basten - Je merkt niets van het EK in Roemenië op deze maandag van de eerste wedstrijden in de poule des doods. Geen vlaggetjes op auto's, geen versierde straten, geen voetbalshirts, geen gekke hoeden, zelfs geen 'Rompie's' bij de kassa in de supermarkt.
Ook op de duizenden kapitalistische billboards in het ex-communistische Roemenië is geen 'inhaker' te ontdekken. Slechts van alles belovende reclame voor politieke kampioenen, met het oog op de tweede ronde van de lokale verkiezingen aanstaande zondag.
Roemenen hebben een soort stiefmoederrelatie met hun eigen land en het nationale elftal. Ze schamen zich voor de corruptie en de omkoopschandalen in de politiek én in de nationale competitie, waardoor topclub Steaua Boekarest waarschijnlijk niet eens aan de Champions League mag meedoen. Ze grinniken wat meewarig over een 'teambuildingsreis' van hun selectie naar Turkije waar een van de topspelers een meniscus opliep en de nationale doelman zijn duim brak tijdens een partijtje beach volleybal.
Roemenen zijn zeer gelovig orthodox, maar hun tweede religie is de complottheorie. Vandaar dat men gelooft dat Roemenië boven Nederland is geëindigd omdat Marco van Basten geen favorietenrol wilde voor Oranje. Ook de zeer recent uitgeschreven boete van 12 miljoen euro voor Adrian Mutu, de absolute topper van het Roemeense team, wordt gezien als een manoeuvre van de Franse FIFA-baas Platini om Roemenië te verzwakken vlak voor de wedstrijd van Roemenië tegen de Franse 'haantjes'. En dat de geliefde oude oma van de levensgevaarlijke spits van het Italiaanse Fiorentina uitgerekend afgelopen vrijdag overleed, kan ook geen toeval zijn!
Nederlanders in Boekarest hebben vanavond in elk geval hun eigen Oranje Huis. Nederlandse televisie met Nederlands commentaar en Nederlandse nabeschouwingen worden samen met gratis Nederlands bier geconsumeerd dankzij de Nederlandstalige vereniging nederland.ro. Toch nog wat Oranje in grauw Boekarest.
9 JUNI 2008 - TON
( Eerder gepubliceerd in het EKblog op de website van Trouw)
Vlaming fietst voor opvang-kinderen - Een tijdje geleden plaatste ik een oproep op nederland.ro om mij (financieel) te helpen straat-kinderen in Constanţa naar school te laten gaan. Daar heb ik drie nieuwe sponsors aan overgehouden. En ik kwam in contact met Klaas Hubrechts, een Vlaamse jongeman die een tijdje in Roemenie heeft gewerkt voor een Belgisch bedrijf. Hij meldde zich met het plan om een sponsor fietstocht te rijden van Cluj naar Constanţa. Om een lang verhaal kort te maken: op een donkere avond kwam Karel aanpeddelen na een fietstocht van 1.000 km. Ik ben heel trots op hem. Hij heeft ook nog meegewerkt in ons inloophuis voor armen en straatkinderen. Het verslag van zijn indrukwekkende fietstocht staat op
http://klaas.hubrechts.googlepages.com.
26 MEI 2008 – ELLEN ROTARU
Mărţişor - De hele week hangt de lente al in de lucht in Boekarest. Het is zonnig en 's middags loopt de temperatuur in de stad op tot soms 20 graden. Vandaag ruikt het ook nog eens naar een vroeg voorjaar. In de winkelstraat in de buurt hangt een vage lucht van hyacinten, verspreid door bosjes witte en blauwe bloemen op de kleedjes van talloze Rroma-vrouwen, die proberen wat te verdienen aan Mărţişor.
'Maart-je' is misschien wel de meest charmante Roemeense traditie die ik ken. Elk jaar, gaan mannen de dagen voor 1 maart op zoek naar de mooiste, liefste, kleinste cadeautjes voor de vrouwen in hun directe omgeving. Natuurlijk voor mama – de belangrijkste vrouw in het leven van elke Roemeense man. Maar ook voor vrouw, minnares, collega of buurvrouw. Simpele frutseltjes voor 1 of 2 lei, soms geïmporteerd uit Taiwan, maar soms ook prachtig met de hand gemaakte miniatuurtjes of borduurseltjes uit verre streken waar de winters lang zijn en er nog tijd is voor handwerk. Veel klavertjes vier, hartjes, sneeuwklokjes en lieveheersbeestjes, maar altijd een gestrikt dun koordje van gevlochten witte en rode draden.
 |
Zoals zoveel oude gebruiken in dit deel van Europa, is de oorsprong van Mărţişor niet duidelijk. Het verhaal wil dat de gewoonte nog stamt uit het oude Rome. Dat zou goed kunnen, want veel Roemenen vertellen trots dat zij de enige échte nakomelingen van de Romeinen zijn! Op 1 maart begon het nieuwe jaar op de eerste dag van de maand van Mars: de god van de oorlog, maar ook van de landbouw. De witte en rode draadjes symboliseren die twee, elkaar soms heftig beconcurrerende zaken, in het leven van die tijd. Oorlog en vrede, maar ook de terugkeer van het leven.
Waar de traditie precies vandaan komt, houdt vooral jonge vrouwen niet zo bezig. Zij kijken uit naar de 1ste maart. Hoeveel frutseltjes krijgen ze? En van wie? Op school kun je in één oogopslag zien welk meisje het populairst is aan het aantal mărţişoari dat zij op hun kleding hebben gespeld en daar een dag of tien laten zitten. Als dat geen lentegevoel oplevert...
29 FEBRUARI 2008 - TON
Sneeuw, sneeuw en nog eens sneeuw
8 JANUARI 2008 - TON