RO.BLOG: OVER-LEVEN IN ROEMENIË

Het leven lacht me toe, als ik voor de deur van de ambassade een blauwe auto zie staan met het kenteken B-43-LUL. Nor-maal ben ik niet zo ge-charmeerd van dit soort humor. Maar als je met je oude dag in de weer bent, kan je wel een pretje gebruiken. Dus ik zet mijn tas met trouwboekjes, echtscheidingsconventanten, paspoorten en die 14 A4-tjes even tegen het hek van het grondgebied van Tarile de Jos en loop naar het voertuig om een foto te maken. Onmiddellijk komt er een paza uit zijn hok om te vragen waarom ik die auto fotografeer. Ik vertel met handen en voeten(!) dat die drie letters op de auto voor Nederlanders een bepaalde betekenis hebben. Hij is opmerkelijk snel van begrip en moet besmuikt lachen.

Beren en geiten in Boekarest – In de laatste week van december begint het kabaal elk jaar. ’s Ochtends, ’s middags of ’s avonds. Het maakt de herrieschoppers niet uit, weer of geen weer. Waar men in Nederland wordt geteisterd door hordes knalvuurwerk afstekende kinderen die voor miljoenen aan schade aanrichten en niet zelden lichamelijk letsel oplopen, daar klinkt de Roemeense herrie mij als muziek in de oren. In plaats van de geur van het kruit van astronauten en strijkers snuif ik als inwoner van de wijk Militari in Boekarest elk jaar wat cultuur op.

Vanochtend werd ik wakker door een hoop geknal, afkomstig van de parkeerplaats achter mijn woonblok. Eerst dacht ik dat de rotjes ook hier hun intrede hadden gedaan, maar gelukkig realiseerde ik me dat 31 december weer aangebroken was: elk jaar struinen op die dag zo nu en dan verklede kinderen voorbij die met zwepen slaan op het asfalt waarmee de hoofdstad bedekt is. Sommigen van hen hebben belletjes op hun kleren en dansen, terwijl anderen hun zwepen laten klappen. Dat geeft een hels lawaai door de weerkaatsing van het geluid tussen al die woonblokken, kan ik uit eigen ervaring vertellen. Al twee jaar lang vraag ik me af waarom ze dit nu eigenlijk doen en vandaag vond ik daarop het antwoord: dit fenomeen heet Pluguşorul en duurt twee dagen. Op de eerste dag (31 december) maken ze met hun zwepen zoveel mogelijk kabaal om boze geesten te verjagen en op de tweede dag (1 januari) gaan ze de deuren langs met een sorcova, een bundel bloemen gemaakt van papier of plastic. Dat ding functioneert als een soort toverstaf en ze zingen er een lied (colinda) bij, opdat de mensen een vruchtbaar nieuw jaar zullen hebben. Het is de bedoeling dat je ze iets symbolisch geeft in ruil: een colac (een soort brood), een stuk fruit of geld.

Vorige week zag ik al soortgelijke figuren rondlopen op straat, maar toen betrof het een groep mannen in traditionele kledij met trommels, fluiten en een instrument dat op een tuba leek. Er was ook een man bij, verkleed als beer. Een Roemeense vriend van me wist me te vertellen dat dit het Spel van de Beer is. Ze voeren onder de klanken van de muziek een ritueel uit dat de bodem moet zuiveren en vruchtbaar moet maken en het hele spel eindigt met gelukswensen aan omstanders. Uiteraard gaf ik hen een paar lei uit dank voor het feit dat ze mijn wijk gezuiverd hadden van boze geesten. Tradities moeten ten slotte geëerbiedigd worden.
31 DECEMBER 2010 – JANOESCH KUIJPERS

Wat gezoek op internet leverde op, dat de markt vroeger nóg gro-ter was. Gândul schrijft in een artikel uit 2007 dat de markt 'voor de helft wordt opgeslokt' door 'weer een winkel-centrum'. Er is anno 2010 een groot terrein afgezet, maar van een winkelcentrum heb ik nog geen spoor gezien.

---

---

Transfăgărăşul. Moet je ook eens doen - Roemenië is een groot land. Met voor ieder wat. Een zee met zwart water. Kerken in Moldavië met prachtige honderden-jaar-oude graffiti. Saksische dorpjes in Transsylvanië met burchtkerken, beschermende muren tegen de invasie. Kinderen en vrouwen eerst, het virus komt eraan! En de Karpaten, een bergketen, in de vorm van een boemerang, klof in het midden van de kaart. Bergen met beren, af en toe een verdwaalde wolf. Geiten en schapen als voer. De Karpaten. Steil, wat wild. Met regelmatig nieuws over lawines en naar beneden gestort mensengeluk. Ontzag is op zijn plaats.

 

 

Nicolae Ceauşescu, ook wel het genie van de Karpaten genoemd, vond die berg in het midden van zijn land wat vervelend. Over en weer, van noord naar zuid, gelimiteerd door een beperkt aantal bergvalleien. Kan toch niet? Straks komen de Russen binnenvallen alsof het hier Praag is, en dan sta ik daar met mijn leger vast in de smalle vallei. En dus kwam de Leider voor de dag met een mooi plan. Een nieuwe weg. Dwars de bergen over. De bomen voorbij. Geen vallei voor nodig. Simpel omhoog met die weg. Slingerend haarspellend bochtenwerk. En eenmaal boven, steil terug naar beneden. Een 'bergpas' heet dat dan, in Zwitserland of Frankrijk. Hier noemen ze het gewoon een weg. Over de Făgărăş. Transfăgărăşul voor de geletterden onder u. Ook wel 'Balea Lac' geheten, naar het trieste meertje bovenaan de pas, op 2.050 meter hoogte. Ceauşescu vond meteen duizenden vrijwilligers bereid mee te bouwen aan dit karwei. Opvallend veel intellectuelen bij die vrijwilligers.

Na 4 jaar titanenwerk werd in 1974 de weg opengesteld; geen idee of daar toen ook al een lintje bij te pas kwam, maar de familie Ceauşescu stond vast en zeker op de foto. In de achtergrond zie je een vrachtwagen wegrijden, de laadbak vol met magere, gebrilde vrijwilligers op weg naar een welverdiend vakantiekamp aan de Zwarte Zee; "en als we nu es met die mensen een Donaukanaal zouden graven tussen Constanţa en de Donau..." zie je Ceauşescu denken.

De weg over de Transfăgărăş ligt er nog steeds. Het asfalt verweerd, de vangrails vakkundig gerecycleerd, en slechts vier zomermaanden per jaar open voor het verkeer, maar misschien daardoor ook een uniek spektakel. 'Vaut le detour' zou het groene gidsje vermelden. En wanneer je omhoog kijkt en ziet hoe de weg in de rotsen is ingebouwd, krijg je echt wel kriebels. Ik reed al verschillende keren omhoog. De auto vond het nooit leuk. Maar mooi was het wel.

Vorige week. Dezelfde 80 kilometer vanuit Curtea de Argeş omhoog. Nog steeds 2.000 meter hoogteverschil. Deze keer met de fiets. Een rugzak met wat reservekledij voor straks en morgen. Verstand op nul (ik waande me even de grote Leider). Blijven stampen. Een klein verzet op reserve helpt ook – c'est bon pour le moral - behoedt u voor de frustratie van het proberen terugschakelen, om enkel te merken dat je niet meer kleiner kan. Meer dan vijf uur hard labeur. Boven wachtte er mij en fietsmakker Sam een 800 meter lange tunnel zonder licht. Net als fietsen met de ogen dicht. Eenmaal de tunnel uit (overigens 5 graden kouder aan het eind van de tunnel, iets wat Wilfried Martens ons in de jaren '80 nooit meegaf) werden we door de vele auto-dagjes-toeristen aangestaard alsof we van een andere wereld kwamen. We sliepen ons sportief roes uit in een chalet op de top, en snelden de volgende dag bergaf richting Sibiu.

Transfăgărăşul. De trip meer dan waard. Maar haast je, want eind september gaat de weg weer voor acht maanden op slot. Sneeuw, ijzige wind, en vallende rotsblokken opnieuw aan de macht. Het Donaukanaal is in die periode misschien een mooi alternatief voor een daguitstap. Ceauşescu, man met visie.
1 SEPTEMBER 2009 - JAN GLAS

Nu is Openbaring volgens insiders het laatste en meest raadselachtige boek uit de Bijbel. De vraag wat die drie zessen nu precies betekenen, houdt een deel van de mensheid dan ook al eeuwenlang bezig. Over het 'beest uit de aarde' bestaat weinig verschil van inzicht: dat is de duivel. En zijn getal is blijkbaar 666, waarvoor je moet oppassen. Vandaar dat Ronald Reagan na zijn aftreden als president het adres van zijn nieuwe huis in Californië liet veranderen van 666 St. Cloud Drive in 668 St. Cloud Drive. De glazen piramide bij het Louvre speelt niet alleen een belangrijke rol speelt in 'De Da Vinci Code' van Dan Brown, maar is volgens sommigen ook een duivels bouwwerk omdat er 666 glazen panelen in zitten. Op autokentekens en in mobiele telefoonnummers komt in heel veel landen de cijfercombinatie 666 beslist niet voor. En kijk eens goed naar een willekeurige streepjescode op een verpakking. Ziet u die twee dunne, langere streepjes aan het begin, in het midden en aan het einde van elke barcode? Elk dun streepje staat voor een 6...

In februari kwamen enkele honderden priesters, nonnen en zomaar gelovigen bij elkaar in Boekarest om te protesteren tegen het nieuwe biometrische paspoort dat in alle landen van de EU wordt ingevoerd. Want het gerucht wil dat in de chips in zo'n paspoort niet alleen een versleutelde pasfoto, vingerafdrukken en sofinummer wordt opgeslagen, maar ook een cijfercode die (inderdaad!) 666 bevat. De demonstratie had succes, want de afgelopen week kwam het duivelse getal ook in het parlement ter sprake. Uiteraard werd het niet in de notulen afgedrukt, maar omzichtig omschreven als 'de beruchte serie nummers die zo veel emotie oproepen' en 'het getal dat mogelijk negatieve gevolgen heeft'. Maar het voorstel voor invoering van het nieuwe paspoort werd wel voor nadere bestudering teruggestuurd naar de betreffende kamercommissie.

Er zat maar één ding op voor Gheorghe: voor de rechtbank bewijzen dat hij wel degelijk leefde. Dat blijkt niet eens zo gemakkelijk te zijn. Je kunt niet volstaan met je glimlachend voor de rechter posteren. Je moet papieren bewijzen overleggen, veel paperassen met veel stempels en handtekeningen. En waar haal je die vandaan, als je een eerzaam doch gebeurtenissenarm bestaan als Roemeens gepensioneerde leidt? Kortom: het duurde even. Maar Gheorghe werd een dezer dagen officieel weer levend verklaard door de rechtbank en kan na een jaar eindelijk zijn nieuwe identiteitsbewijs gaan ophalen. Mits... hij de kosten van de rechtszaak voldoet, in totaal 2.200 RON. En dat bedrag kan de van een pensioennetje levende Gheorghe Stirbu domweg niet betalen. "Dood blijven is goedkoper."

Wat heeft dat nu met Roemenië te maken? Ik stel voor dat u eens een bezoek brengt aan een Roemeens café. Dat is heel wat anders dan wat wij in Holland en Vlaanderen zijn gewend. In een café hier wordt koffie gedronken, en soms een flesje water. Het merendeel van de clientèle bestaat uit rondbuikige mannen in merkkleding, die veel roken uit duur ogende pakjes chique sigaretten, voortdurend telefoneren met de allermodernste typen mobiele telefoons, zonnebrillen op hun haar zetten die opvallend grote merken etaleren en die een oogje houden op hun blinkend schoongepoetste Ferrari's, BMW's, Maserati's en voornamelijk zwarte SUV's op de stoep, voorzien van alle denkbare accessoires als schijnwerpers en buffelrekken.

Er schijnt een vrouwenoverschot in Roemenië te zijn, mede veroorzaakt door emigratie van mannen naar het rijkere Westen. En blijkbaar zijn die dames vooral van het type dat bovengenoemde cafébezoekers prefereren: broodmagere lijven, samengeperst in buitengewoon korte rokjes of strak om de billen gesneden zwarte of witte minimalistische broekjes. Aan de bovenkant doen opmerkelijk grote borsten hun uiterste best om zoveel mogelijk van zichzelf bloot te geven door de toepassing van veel te weinig knoopjes en hoogwerker-bh's. Hun ge-blondeerde haren hangen tot op de wiegende kontjes, een fenomeen dat vooral wordt veroorzaakt door de onmogelijk hoge hakken van hun opzichtige schoenen. Hun zwaar opgemaakte, zelden lachende snoetjes danken ze vermoedelijk aan de somberheid van hun wereld, verduisterd door donkere zonnebrillen, uiteraard ook voorzien van veel te dure Franse of Italiaanse merken.

Nee dan de Roemenen. Stuk voor stuk zingen ze zich de longen uit het lijf bij het 'Ontwaak Roemeen, uit de slaap des doods'. Ook Bănel Nicoliţă zingt vol overgave mee met de woorden 'Nu of nooit: geef je lot een andere wending'. Terwijl deze balgoochelaar dat persoonlijk toch al eens heeft gedaan. Hij is afkomstig uit een buitengewoon arme, kinderrijke zigeunerfamilie en kon pas van zijn eerst verdiende leitjes échte voetbalschoenen kopen. De 2 miljoen zigeuners in Roemenië hebben weinig reden om vaderlandsliefde te tonen, want zij worden niet alleen in Italië met de nek aangekeken. Buiten het eigen Steaua-stadion wordt Nicoliţă nog steeds bespuugd en uitgejouwd door vijandelijke supporters. Toch zingt Bănel het volkslied mee uit volle borst.

Het 'Deşteaptă-te române' is een nogal krijgshaftige compositie, waarin ook priesters, 'met het kruis vooraan' ten strijde trekken, 'want christelijk is het leger'. Het stamt uit 1848 toen de Walachen – net als de Italianen, Tsjechen, Serviërs en Hongaren in opstand kwamen tegen de Habsburgers. Pas in de roerige jaren 1877-1878 werd Roemenië onafhankelijk en het opzwepende 'Ontwaak Roemeen' populair. Net als in 1944 toen Roemenië zich na een staatsgreep losmaakte van nazi-Duitsland. In de communistische tijd werd het verboden en riskeerde men enkele jaren gevangenisstraf door het patriottistische lied te zingen. Dus wat klonk er direct na de bloedige revolutie van 1989 over radio en televisie? Juist: 'Wapens ter hand genomen, vuur in jullie aderen. Beter vechtend te sterven in volle glorie. Dan opnieuw slaaf te zijn op onze oude grond'.

Daarom heb ik met enorme verbazing de ingewikkelde rekensommen bekeken van Roemeense voetballiefhebbers op de website van Gazeta Sporturilor , de grootste sportkrant van het land. Het leek wel of ik in de schaakrubriek beland was. Allerlei varianten op de 64 velden in Zwitserland en Oostenrijk werden nagespeeld. Met de verrassende conclusie dat Roemenië een heel goede kans maakt om naar de kwartfinale te gaan. Schaak maar even mee met het volgende niet-ondenkbare scenario:

Het resultaat: Frankrijk, Italië en Roemenië 2 punten, maar Roemenië door dankzij een beter doelsaldo (!). Ook als Roemenië in deze hypothese wint van de 'Portocala Mecanică' (de Roemeense titel van Kubrick's Clockwork Orange, én de erenaam voor Oranje), verandert er niets aan het eindresultaat in de poule des doods: Nederland eerste en Roemenië tweede!

Ook op de duizenden kapitalistische billboards in het ex-communistische Roemenië is geen 'inhaker' te ontdekken. Slechts van alles belovende reclame voor politieke kampioenen, met het oog op de tweede ronde van de lokale verkiezingen aanstaande zondag.

Roemenen hebben een soort stiefmoederrelatie met hun eigen land en het nationale elftal. Ze schamen zich voor de corruptie en de omkoopschandalen in de politiek én in de nationale competitie, waardoor topclub Steaua Boekarest waarschijnlijk niet eens aan de Champions League mag meedoen. Ze grinniken wat meewarig over een 'teambuildingsreis' van hun selectie naar Turkije waar een van de topspelers een meniscus opliep en de nationale doelman zijn duim brak tijdens een partijtje beach volleybal.

Roemenen zijn zeer gelovig orthodox, maar hun tweede religie is de complottheorie. Vandaar dat men gelooft dat Roemenië boven Nederland is geëindigd omdat Marco van Basten geen favorietenrol wilde voor Oranje. Ook de zeer recent uitgeschreven boete van 12 miljoen euro voor Adrian Mutu, de absolute topper van het Roemeense team, wordt gezien als een manoeuvre van de Franse FIFA-baas Platini om Roemenië te verzwakken vlak voor de wedstrijd van Roemenië tegen de Franse 'haantjes'. En dat de geliefde oude oma van de levensgevaarlijke spits van het Italiaanse Fiorentina uitgerekend afgelopen vrijdag overleed, kan ook geen toeval zijn!

Vlaming fietst voor opvang-kinderen - Een tijdje geleden plaatste ik een oproep op nederland.ro om mij (financieel) te helpen straat-kinderen in Constanţa naar school te laten gaan. Daar heb ik drie nieuwe sponsors aan overgehouden. En ik kwam in contact met Klaas Hubrechts, een Vlaamse jongeman die een tijdje in Roemenie heeft gewerkt voor een Belgisch bedrijf. Hij meldde zich met het plan om een sponsor fietstocht te rijden van Cluj naar Constanţa. Om een lang verhaal kort te maken: op een donkere avond kwam Karel aanpeddelen na een fietstocht van 1.000 km. Ik ben heel trots op hem. Hij heeft ook nog meegewerkt in ons inloophuis voor armen en straatkinderen. Het verslag van zijn indrukwekkende fietstocht staat op http://klaas.hubrechts.googlepages.com.

'Maart-je' is misschien wel de meest charmante Roemeense traditie die ik ken. Elk jaar, gaan mannen de dagen voor 1 maart op zoek naar de mooiste, liefste, kleinste cadeautjes voor de vrouwen in hun directe omgeving. Natuurlijk voor mama – de belangrijkste vrouw in het leven van elke Roemeense man. Maar ook voor vrouw, minnares, collega of buurvrouw. Simpele frutseltjes voor 1 of 2 lei, soms geïmporteerd uit Taiwan, maar soms ook prachtig met de hand gemaakte miniatuurtjes of borduurseltjes uit verre streken waar de winters lang zijn en er nog tijd is voor handwerk. Veel klavertjes vier, hartjes, sneeuwklokjes en lieveheersbeestjes, maar altijd een gestrikt dun koordje van gevlochten witte en rode draden.

Sneeuw, sneeuw en nog eens sneeuw